गोविन्द भाष्य (श्रील बलदेव विद्याभूषण - अचिन्त्यभेदाभेद वेदान्त ब्रह्मसूत्र भाष्य सटीक)

संशयः — किं भगवता प्रेषितः स दिव्यः पुरुषः अर्चिरादिलोकं यावद् अवतरति, उत केवलं विद्युल्लोकमेव प्रति अवतरति? पूर्वपक्षः — यतः भगवान् अजामिलादीनाम् आनयनाय स्वदूतान् पृथिवीपर्यन्तमपि प्रेषयति, अतः अयं दिव्यः पुरुषः अर्चिरादिपर्यन्तम् अवतरेत्। सिद्धान्तः — अस्योत्तरत्वेन सूत्रकारः स्वसिद्धान्तं प्रस्तौति —

सूत्रम् ६

वैद्युतेनैव ततस्तच्छ्रुतेः ॥ ६ ॥ पदच्छेदः एवं पदार्थः — वैद्युतेन — विद्युत्स्थितेन दिव्येन (अमानवेन) पुरुषेण; एव — एव (न तु अर्चिरादिभिः); ततः — तदनन्तरम्; तत् — तत् नयनं ब्रह्मप्रापणम्; श्रुतेः — श्रुतिप्रमाणात्। सूत्रार्थः — तदनन्तरं विद्युत्स्थितेन अमानवेन पुरुषेणैव तेषां ब्रह्मप्रापणं भवति, यतः श्रुतौ तथैव वर्णितम् अस्ति। श्रील बलदेवविद्याभूषणविरचितं भाष्यम् (गोविन्दभाष्यम्) — यदा स मुक्तात्मा विद्युल्लोकं प्राप्नोति, तदा भगवत्प्रेषितः अमानवः पुरुषः तं परं ब्रह्म गमयति। कुत एतज्ज्ञायते? सूत्रकार आह — "तच्छ्रुतेः" (श्रुतिप्रतिपादितत्वात्)। छान्दोग्योपनिषदि (४.१५.५) उक्तं हि — «चन्द्रमसो विद्युतं तत्पुरुषोऽमानवः स एनान् ब्रह्म गमयति» हिन्दी अनुवाद — "चन्द्रमा से वह विद्युत् को प्राप्त होता है, वहाँ एक अमानव (दिव्य) पुरुष आता है और वह उन्हें ब्रह्म तक पहुँचाता है।" अतः अनेन ज्ञायते यत् वरुणादयस्तु तस्य दिव्यपुरुषस्य साहाय्यका एव सन्ति। अजामिलादीनां विषये तु भगवतः विशेषकृपा दृष्टा, स च असाधारणः प्रसङ्गः, न तु सामान्यः मार्गः। ॥ अधिकरणम् ६ ॥