गोविन्द भाष्य (श्रील बलदेव विद्याभूषण - अचिन्त्यभेदाभेद वेदान्त ब्रह्मसूत्र भाष्य सटीक)

...देवतानां महिमानं प्राप्नोति। स सूर्यमुपसङ्क्रम्य तेन सह सायुज्यं लभते॥ सालोक्यादयो मुक्तिभेदाः सायुज्यस्यैव प्रकारविशेषाः सन्ति। न चैवं मन्तव्यं यद् भगवद्विरहभावे मुक्ता भक्ताः भगवता सह एकस्मिन्नेव क्षणे मिलिता न भवन्ति। यतो हि भगवान् सर्वदैव तेषां चित्तवृत्तौ प्रकाशितस्तिष्ठति, स्वमहिम्ना च तान् संस्पृशति। नद्यः समुद्रे विशन्तीति यदुदाहरणं पूर्वं दत्तं, तन्न मुक्तात्मनः भगवता सह ऐक्यप्रतिपादनाय। यदा एकस्य स्थलस्य जलमन्यस्य स्थलस्य जले प्रविशति, तदा तयोर्वास्तविकमैक्यं न जायते। तयोर्भेदस्तु तिष्ठत्येव। यथा नदीनां प्रवेशे सति समुद्रजलस्य परिमाणं वर्धमानं दृश्यते॥ ॥ तृतीयमधिकरणम् — ब्राह्माधिकरणम् ॥ (मुक्तात्मनः गुणाः स्वरूपं च) ॥ श्रीलबलदेवविद्याभूषणविरचिता अवतरणिका ॥ इदानीं मुक्तात्मना अनुभ्रूयमाना भोगा वर्ण्यन्ते। तदर्थं मुक्तात्मनः स्वरूपं तस्य चानेकेषां गुणानां माहात्म्यं वर्ण्यते, येषां प्रारम्भे सत्यसङ्कल्पत्वादयो गुणा भवन्ति। संशयः — यदा मुक्तात्मा परमप्रकाशमयं परब्रह्म प्राप्नोति, तदा किं स सत्यसङ्कल्पादि-कल्याणगुणविशिष्टं रूपं प्राप्नोति? उत केवलं चिन्मात्रं स्वरूपं प्राप्नोति? अथवा उभयविधमपि रूपं प्राप्नोति, यत उभयोरेकस्मिन्नेव स्वरूपे समावेशः सम्भवति? पूर्वपक्षः — अत्र जैमिनिमुनेर्मतं प्रकाश्यते— ॥ सूत्रम् ५ ॥ ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ॥ ४।४।५ ॥ पदच्छेदः — ब्राह्मेण (परमेश्वरसम्बन्धिना रूपेण) जैमिनिः (जैमिनिराचार्यो मन्यते) उपन्यासादिभ्यः (श्रुतौ तथा उल्लेखादिभ्यः हेतुभ्यः)। हिन्दी-व्याख्या — जैमिनि आचार्य का मत है कि मुक्तात्मा ब्रह्म सम्बन्धी अपहतपाप्मत्वादि गुणों से ही आविर्भूत होता है, क्योंकि श्रुति में ऐसा ही उपन्यास (उल्लेख) तथा निर्देश प्राप्त होता है। यथा छान्दोग्योपनिषदि श्रूयते — "य आत्मापहतपाप्मा विजरो विमृत्युर्विशोको विजिघत्सोऽपिपासः सत्यकामः सत्यसङ्कल्पः" इति॥