गोविन्द भाष्य (श्रील बलदेव विद्याभूषण - अचिन्त्यभेदाभेद वेदान्त ब्रह्मसूत्र भाष्य सटीक)

शरीराभावेऽपि सुखोपभोगः सम्भवत्येव। सूत्रं व्याचष्टे—"सन्ध्यवदुपपत्तेरिति"। अत्र "सन्ध्य"शब्देन स्वप्नावस्था उच्यते। यथा स्वप्ने शरीराभावेऽपि जीवः सुखमनुभवति, तथैव विदेहमुक्तावपि मुक्तजीवः सुखं भोक्तुं शक्नोतीत्युक्तम्। यदा तु शरीरस्य सद्भावो भवति, तदा सुखमनन्तगुणं प्रस्फुटं च भवति। एतदेव सूत्रकारो विवृणोति— ॥ ब्रह्मसूत्रम् ४.४.१४ ॥ भावे जाग्रद्वत् ॥ १४ ॥ पदच्छेदः तथा शब्दार्थः: भावे — शरीरस्य सद्भावे (सति); जाग्रत् — जाग्रदवस्थायाम्; वत् — इव। सूत्रार्थः: देहस्य विद्यमानत्वे (सद्भावे) जाग्रदवस्थावत् विपुलो भोगो भवति। श्रीमद्बलदेवविद्याभूषणकृतं गोविन्दभाष्यम् (तात्पर्यम्): अत्र "भावे" इत्यस्य देहसद्भावे इत्यर्थः। यदा मुक्तात्मनां तनुर्भवति, तदा जाग्रदवस्थावत् सुखस्यानुभवो भवति। पूर्वपक्षः — यत्तु पूर्वपक्षिणो मन्यन्ते यन्मुक्तात्मानः परमेश्वरेण कृपया दत्तान् दिव्यरसादीन् भोक्तुं नेच्छन्ति, सिद्धान्तः — तन्न सङ्गतम्; यतो हि भगवत्कैङ्कर्यरता मुक्तात्मानः भगवता स्नेहवशात् प्रदत्तान् भोगान् भगवतः प्रीत्यर्थमेव सानन्दमुपभुञ्जते। भगवत्प्रेमानुरोधादेव तेषामेतत्प्रवृत्तिरिति विज्ञेयम्। अधिकरणम् ९ अधिकरणसारः — मुक्तात्मनः सर्वज्ञत्वम् (दिव्यज्ञानपरिपूर्णत्वम्) श्रीमद्बलदेवविद्याभूषणकृता पीठिका (भूमिका): अधुना मुक्तात्मा सर्वज्ञः सर्वविच्चेति तत्त्वं प्रतिपाद्यते। अस्मिन्नर्थे छान्दोग्योपनिषदः (७.२६.२) प्रमाणमुपन्यस्यति— श्रुतिवचनम्: न पश्यो मृत्युं पश्यति न रोगं नोत दुःखिताम् सर्वं ह पश्यः पश्यति...