भारतकोश
हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित)

हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित)

नारायण पण्डित द्वारा

स्रोत: हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित) · चौखम्बा विद्याभवन · 2017 (उद्गम)

DevanagariHindipublished302 पृष्ठ

पृष्ठ 135, कुल 302 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 135

-८९ ] धैर्यशील बननेके विषयमें कुटनीकी कहानी ११५- ततो राज्ञा सादरमवलोकितौ प्रणम्योपविष्टौ । राजाह-'त्वया स दृष्टः ?' । दमनको ब्रूते—'देव ! दृष्टः । किंतु यद्देवेन ज्ञातं तत्तथा । महानेवासौ देवं द्रष्टुमिच्छति । किंतु महाबलोऽसौ, ततः सजीभूयोपविश्य दृश्यताम् । शब्दमात्रादेव न भेतव्यम् । राजाने उन दोनोंको आदरसे देखा और वे दोनों प्रणाम करके बैठ गये । फिर राजा बोला—'तुमने उसे देखा ? दमनकने कहा-'महाराज ! देखा; परन्तु जैसा महाराजने समझा था वैसाही है । बड़ा है, महाराजके दर्शन करना चाहता है । परन्तु वह बड़ा बलवान् है । इसलिये सावधान हो बैठ कर देखिये । केवल शब्दसेही नहीं डरना चाहिये । तथा चोक्तम्, — शब्दमात्रान्न भेतव्यमज्ञात्वा शब्दकारणम् । शब्दहेतुं परिज्ञाय कुट्टनी गौरवं गता' ॥ ८९ ॥ जैसा कहा है—शब्दका कारण बिना जाने केवल शब्दसेही नहीं डरना चाहिये । जैसे शब्दका कारण जानकर कुटनीने आदर पाया' ॥ ८९ ॥ राजाह—'कथमेतत् ?' । दमनकः कथयति— राजा बोला—'यह कथा कैसी है ?' दमनक कहने लगा ।— कथा ५ [ बन्दर, घंटा और कराला नामक कुटनीकी कहानी ५ ] 'अस्ति श्रीपर्वतमध्ये ब्रह्मपुराख्यं नगरम् । तच्छिखरप्रदेशे घण्टाकर्णो नाम राक्षसः प्रतिवसतीति जनप्रवादः श्रूयते । एकदा घण्टामादाय पलायमानः कश्चिच्चौरो व्याघ्रेण व्यापादितः । तत्पाणिपतिता घण्टा वानरैः प्राप्ता । वानरास्तां घण्टामनुक्षणं वादयन्ति । ततो नगरजनैः स मनुष्यः खादितो दृष्टः। प्रतिक्षणं घण्टारवश्च श्रूयते । अनन्तरं 'घण्टाकर्णः कुपितो मनुष्यान्खादति घण्टां च वादयती'त्युक्त्वा सर्वे जना नगरात्पलायिताः । ततः करालया नाम कुट्टन्या विमृश्यानवसरोऽयं घण्टानादः । तत्किं मर्कटा घण्टां वादयन्तीति स्वयं विज्ञाय राजा विज्ञापितः—'देव ! यदि कियद्धनोपक्षयः क्रियते, तदाहमेनं घण्टाकर्णं साधयामि ।'