हितोपदेशः (हिन्दी अनुवाद सहित)

६ हितोपदेशकी पृ० श्लो० पृ० श्लो० तीथोश्रमशुरस्थाने १७४ ३५ दीपनिर्वाणगन्धं च ३९ ७६ तृणानि नोन्मूलयति ११४ ८८ दीर्घवर्त्मपरिश्रान्तं २०० १०८ तृणानि भूमिरुदकं ३४ ६० दुःखमेवास्ति न सुखं २४८ ८८ तृष्णां चेह परित्यज्य ७० १९० दुःखितोऽपि चरेद्धर्मं २४७ ८४ तेनाधीतं श्रुतं तेन ५९ १४६ दुर्गं कुर्यान्महाखातं १७८ ५२ त्यजेत् क्षुधातां महिला २३९ ५४ दुर्जनः परिहर्तव्यो ४३ ८९ त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ६० १५१ दुर्जनः प्रियवादी च ४० ८२ त्रासहेतोर्विनीतिस्तु १३२ १२३ दुर्जनगम्या नार्यः १४५ १५६ त्रिभिर्वर्षैस्त्रिभिर्मासैः ४१ ८३ दुर्जनदूषितमनसः २५५ १०२ त्रिविधाः पुरुषा राजन् ! १०६ ७० दुर्जनेन समं सख्यं ४० ८० त्वयैकेन मदीयोऽर्थः २५८ ११८ दुर्जनैरुच्यमानानि १६८ २३ दुर्जनो नार्जवं याति १३८ १३७ द. दुर्भिक्षव्यसनी चैव २३३ ४३ दक्षः श्रियमधिगच्छति २०१ ११३ दुर्मन्त्रिणं किमुपयन्ति २०२ ११७ दन्तस्य निर्घर्षणकेन दुर्वृत्तः क्रियते १५१ १७५ राजन् ! १०५ ६६ दुष्टा भार्या शठं मित्रं १३१ १२१ दरिद्रान्भर कौन्तेय ! १७ १५ दूतो म्लेच्छोऽप्यवध्यः १८३ ६२ दातव्यमिति यद्दानं १७ १६ दूरादवेक्षणं हासः १०३ ५९ दाता क्षमी गुणग्राही २१० १४० दूरादुच्छ्रितपाणिराद्र्र- दानं प्रियवाक्सहितं ६३ १६३ नयनः १४७ १६४ दानं भोगो नाशस्तिस्रो ६२ १६१ दूषयेच्चास्य सततं १८८ ८२ दाने तपसि शौर्ये च ४ १५ देवतासु गुरौ गोषु २०३ १२० दानोपभोगरहिता दैवोपहतकश्चैव २३१ ३१ दिवसा ८७ ११ दोषभीतेरनारम्भः १०२ ५७ दानोपभोगहीनेन ६२ १५९ द्रवत्वात्सर्वलोहानां ४४ ९३ दायादादपरो मन्त्रो १९० ९२ ध. दारिद्याद्वियमेति ५६ १३६ धनं तावदसुलभं ६९ १८९ दारिद्यान्मरणाद्वापि ५४ १२८ धनलुब्धो ह्यसन्तुष्टो ५८ १४३

श्लोकसूची ७ पृ० श्लो० | पृ० श्लो० धनवान्बलवाँल्लोके ५३ १०३ | न धर्मशास्त्रं पठतीति १८ १७ धनवानिति हि मदो मे ६८ १८० | न नरस्य नरो दासो १८७ ७८ धनानि जीवितं चैव २६ ४४ | नन्दं जघान चाणक्यः १८२ ६० धनानि जीवितं चैत्र १९५ १०० | न परस्यापराधेन १३९ १४३ धनाशा जीविताशा च ५० ११२ | न भूपदानं न सुवर्ण- धनेन किं यो न ददाति ८६ ९ | दानं २४० ५६ धनेन बलवाँल्लोके ५४ १२४ | न मातरि न दारेषु ८० २१० धर्मार्थं यस्य वित्तेहा ६९ १८५ | न योजनशतं दूरं ५९ १४८ धर्मार्थकामतत्त्वज्ञो १५२ १७९ | न राज्यं प्राप्तमित्येव २०१ ११२ धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राणा २६ ४३ | नरेशे जीवलोकोऽयं २१२ १४५ धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यै ६ २६ | न लज्जा न विनीतत्वं ५२ १२० धान्यानां संग्रहो | न शरन्मेघवत्कार्यं २५० ९१ राजन् ! १७९ ५५ | न संशयमनारुह्य १५ ७ धार्मिकस्याभियुक्तस्य २३० २३ | न सा भार्येति वक्तव्या ७४ २०९ धूर्तः स्त्री वा शिशु- | न सा सभा यत्र न र्यस्य २०७ १३१ | सन्ति वृद्धाः १८३ ६१ न. | न साहसैकान्तरसानु २०२ ११६ न कश्चित् कस्यचिन्मित्रं ३७ ७१ | न सोऽस्ति पुरुषो १३६ १३१ न कस्यचित्कश्चिदिह ९९ ४६ | न स्त्रीणामप्रियः कश्चित् ५१ ११७ न गणस्याग्रतो गच्छेत् २१ २९ | न स्थातव्यं न गन्तव्यं १६७ २२ नगरस्थो वनस्थो १७० २६ | न स्वल्पमप्यध्यव- न तथोत्थाप्यते ग्रावा १७६ ४२ | सायभीरोः ६५ १७२ न तादृशीं प्रीतिमुपैति १२९ ११८ | नाकाले म्रियते जन्तुः ८८ १७ न दानेन न मानेन १२८ ११६ | नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां १२८ ११५ नदीनां शस्त्रपाणीनां १९ १९ | नाद्रव्ये निहिता काचित् १० ४३ न देवाय न विप्राय ६२ १६० | नानिवेश्य प्रकुर्वीत ११७ ५१ न दैवमपि संचिन्त्य ७ ३० | नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति ६५ १७० नद्यद्रिवनदुर्गेशु १८६ ६९ | नाभिषेको न संस्कारः ८९ १९ हि० १८

८ हितोपदेशकी पृ० श्लो० पृ० श्लो० नायमत्यन्तसंवासो २४५ ७२ परस्परोपकारस्तु २५९ १२४ नारिकेलसमाकारा ४४ ९४ पराधिकारचर्चां यः ९३ ३१ नाशयेत् कर्षयेत् शत्रून् १८७ ७६ पराभवं परिच्छेत्तुं १४२ १५० निजसौख्यं निरुन्धानो ६२ १५८ परिच्छिन्नं फलं यत्र २५९ १२३ निपानमिव मण्डूकाः ६७ १७६ परिच्छेदो हि पाण्डित्यं ६० १५० निपीडिता वमन्युच्चैः १२० १०५ परुषाण्यपि या प्रोक्ता १७० २५ निमग्नस्य पयोराशौ ८८ १६ परैः संभुज्यते १५१ १७६ निमित्तमुद्दिश्य हि यः १४६ १५९ परोक्षे कार्यहन्तारं ३९ ७७ नियतविषयवर्ती प्रायशो ७७ २०६ परोपदेशे पाण्डित्यं ४७ १०३ नियुक्तः क्षत्रियो द्रव्ये ११९ ९७ परोऽपि हितवान् बन्धुः १९२ ९८ नियोग्यर्थग्रहापायो १२० १०४ पर्जन्य इव भूतानामा- निरपेक्षो न कर्तव्यो १११ ८३ धारः ७६ २०५ निरुत्साहं निरानन्दं ८६ ७ पल्लवग्राहि पाण्डित्यं ५८ १४० निर्गुणेष्वपि सत्वेषु ३४ ६१ पश्चात्सेनापतिर्यायात् १८६ ७२ निर्विशेषो यदा राजा १०६ ६९ पानं दुर्जनसंसर्गः ५१ ११५ नीचः श्लाघ्यपदं प्राप्य २२२ १२ पानं स्त्री मृगया २०१ ११५ नृपः कामासक्तो पानीयं वा निरायासं ६० १५२ गणयति १३९ १४२ पार्श्वयोरुभयोरक्षाः १८६ ७१ नोपभोक्तुं न च त्यक्तुं ५० ११३ पिता रक्षति कौमारे ५२ १२१ प. पिता वा यदि वा १५२ ७७८ पङ्कपांशुजलाच्छन्नं २०० ११० पुण्यतीर्थे कृतं येन ५ १९ पञ्चभिर्निर्मिते देहे २४४ ७० पुण्याल्लब्धं यदेकेन १९८ १०५ पञ्चमिर्याति दासत्वं ९७ ३८ पुरस्कृत्य बलं राजा २०८ १३६ पटुत्वं सत्यवादित्वं ४५ ९९ पुरावृत्तकथोद्गारैः १९९ १०६ पतितेषु हि दृष्टेषु ५० १११ पूर्वजन्मकृतं कर्म ८ ३३ पदातींश्च महीपालः १८८ ८० पृष्ठतः सेवयेदर्कं ९५ ३४ पयःपानं भुजंगानां १५७ ४ पोतो दुस्तरवारिराशि- परस्परज्ञाः संहृष्टाः २०६ १२६ तरणे १४८ १६५

श्लोकसूची ९ पृ० श्लो० । पृ० श्लो० प्रकृतिः स्वामिनं त्यक्त्वा २११ १४४ । बलेषु प्रमुखो हस्ती १८८ ८३ प्रजां संरक्षति नृपः १५६ ३ । बहुशत्रुस्तु संत्रस्तः २३३ ४५ प्रणमत्युन्नतिहेतोः ९२ २७ । बालस्याल्पप्रभावत्वाच्च २३२ १४ प्रणयादुपकाराद्वा २२१ ९ । बालादपि ग्रहीतव्यं १०८ ७९ प्रतिक्षणमयं कायः २४३ ६५ । बालोऽपि नावमन्तव्यो ११० ८३ प्रतिवाचमदत्त केशदः ११४ ८७ । बालो वा यदि वा वृद्धो ४८ १०७ प्रत्यक्षेऽपि कृते दोषे १६९ २४ । बालो वृद्धो दीर्घरोगी २३१ २९ प्रत्याख्याने च दाने च १७ १३ । बुद्धिमाननुरक्तोऽयं १०७ ७४ प्रत्यूहः सर्वसिद्धीनां १७६ ४५ । बुद्धिर्यस्य बलं तस्य १३१ १२२ प्रथमं युद्धकारित्वं १८९ ८६ । ब्रह्महापि नरः पूज्यो ८५ ३ प्रमत्तं भोजनव्यग्रं २०० १०९ । ब्राह्मणः क्षत्रियो बन्धुः ११९ ९६ प्रसादं कुरुते पत्युः १६६ २० । भ. प्रस्तावसदृशं वाक्यं १०१ ५१ । भक्षयित्वा बहून्मत्स्यान् २२३ १३ प्राक् पादयोः पतति ४० ८१ । भक्षितेनापि भवता ४२ ८४ प्राणा यथात्मनोऽभीष्टा १६ १२ । भक्ष्यभक्षकयोः प्रीतिः ३० ५५ प्राप्तार्थग्रहणं द्रव्य १२० १०३ । भक्तो गुणी शुचिः १६६ १९ प्रालेयाद्रेः सुतायाः २६२ १३२ । भर्ता हि परमं १७० २७ प्रियं ब्रूयादकृपणः १९७ १०२ । भवेत् स्वपरराष्ट्राणां १७३ ३४ भवेऽस्मिन् पवनोद्भ्रान्त २११ १४२ ब. । भीरुर्युद्धपरित्यागात् २३२ ३७ बन्धुः को नाम १५० १७४ । भुवां सारवतीनां तु २५९ १२२ बन्धुस्त्रीभृत्यवर्गस्य १०९ ८० । भूमिर्मित्रं हिरण्यं च १८४ ६६ बलमश्वश्च सैन्यानां १८८ ८४ । भूम्येकदेशस्य १५२ १७७ बलवानपि निस्तेजाः १५० १७२ । भोगस्य भाजनं राजा १३४ १२५ बलाध्यक्षः पुरो १८६ ७० । म. बलिना सह योद्धव्यं १७७ ४६ । मज्जन्नपि पयोराशौ १४४ १५४ बलिना सह योद्धव्यं २३० २६ । मणिर्लुठति पादेषु १०६ ६८ बलीयसाभियुक्तस्तु २५६ १०५ । मतिरेव बलाद्गरीयसी ११३ ८६

• हि० १८

१० $\qquad\qquad\qquad\qquad$ हितोपदेशकी $\qquad\qquad\qquad\qquad\quad$ पृ० $\quad$ श्लो० $\quad\vert\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad$ पृ० $\quad$ श्लो० मतिर्दोलायते सत्यं $\qquad$ २३७ $\quad$ ५३ $\quad\vert$ मित्रं प्राप्नुत सज्जना $\qquad$ ८३ $;;$ २१६ मत्तः प्रमत्तश्चोन्मत्तः $\qquad$ २३९ $\quad$ ५५ $\quad\vert$ मित्रं प्रीतिरसायनं $\qquad$ ८१ $;;$ २१४ मदोद्धतस्य नृपतेः $\qquad$ २२७ $\quad$ १६ $\quad\vert$ मित्रलाभः सुहृद्भेदो $\qquad$ २ $\qquad$ ९ मनस्यन्यद्वचस्यन्यद् $\quad;;;$ ४५ $;;$ १०१ $\quad\vert$ मित्रामात्यसुहृद्दुर्गा $\quad;;;$ १८५ $\quad$ ६५ मनस्वी म्रियते कामं $\quad;;;$ ५६ $;;$ १३३ $\quad\vert$ मुकुटे रोपितः $\qquad\quad$ १०७ $\quad$ ७३ मनुष्यजातौ तुल्यायां $\quad;;;$ ९७ $\quad$ ३९ $\quad\vert$ मुदं विषादः शरदं $\qquad$ २०२ $;;$ ११८ मन्त्रबीजमिदं गुप्तं $\qquad$ २४० $;;$ १४५ $\quad\vert$ मुहुर्नियोगिनो बाध्या $\quad$ १२० $;;$ १०६ मन्त्रभेदेऽपि ये दोषाः $\quad$ १७४ $\quad$ ३७ $\quad\vert$ मूर्खः स्वल्पव्ययत्रासात् $;$ २०५ $;;$ १२५ मन्त्रिणां भिन्नसंधाने $\quad;;$ १०४ $;;$ १२१ $\quad\vert$ मूर्खोऽपि शोभते तावत् $\quad;;;$ ९ $\quad$ ४० मन्त्रिणा पृथिवीपाल $\quad;;$ १४९ $;;$ १६७ $\quad\vert$ मूलं भुजङ्गैः कुसुमानि $;$ १४७ $;;$ १६३ मन्त्रो योध इवाधीरः $\quad;;$ १४० $;;$ १४७ $\quad\vert$ मूलभृत्यान् परित्यज्य $\quad$ १३७ $;;$ १३६ मयास्योपकृतं पूर्वं $\qquad$ २५८ $;;$ ११४ $\quad\vert$ मृगतृष्णासमं $\qquad\quad$ २६० $;;$ १०९ मरुस्थल्यां यथा वृष्टिः $\quad;;;$ १६ $\quad$ ११ $\quad\vert$ मृतः प्राप्नोति वा स्वर्गं $;$ १४९ $;;$ १६९ मर्तव्यमिति यद्दुःखं $\quad;;;$ ३५ $\quad$ ६७ $\quad\vert$ मृद्घटवत्सुखभेद्यो $\qquad$ ४३ $\quad$ ९२ महताप्यर्थसारेण $\qquad;;;$ ४३ $\quad$ ९१ $\quad\vert$ मौनान्मूर्खः प्रवचनपटुः $\quad$ ९१ $\quad$ २६ महतो दूरभीरुत्वं $\qquad$ १७६ $\quad$ ४४ $\quad\vert\qquad\qquad\qquad$ य. महत्यल्पेऽप्युपायज्ञः $\quad;;$ १७७ $\quad$ ४९ $\quad\vert$ यः काकिनीमप्यपथ- महानप्यल्पतां याति $\quad;;$ १६१ $\quad$ १२ $\quad\vert$ $\quad$ प्रपन्नां $\qquad\qquad\quad$ २०५ $;;$ १२३ महीभुजो मदान्धस्य $\quad;;$ २०७ $;;$ १३४ $\quad\vert$ यः कुर्यात्सचिवायत्तां $\quad$ १३६ $;;$ १३० माता मित्रं पिता चेति $\quad;;;$ २४ $\quad$ ३८ $\quad\vert$ यः कुलाभिजनाचारैः $\quad;;;$ ७६ $;;$ २०३ माता शत्रुः पिता वैरी $\qquad$ ˮ $\quad$ ३८ $\quad\vert$ यः स्वभावो हि $\qquad\quad$ १८१ $\quad$ ५८ मातृपितृकृताभ्यासो $\qquad$ ८ $\quad$ ३७ $\quad\vert$ यज्जीव्यते क्षणमपि प्रथितं मातृवत् परदारेषु $\qquad;;;$ १७ $\quad$ १४ $\quad\vert$ $\quad$ मनुष्यैः $\qquad\qquad\quad$ ९८ $\quad$ ४३ मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा $\quad$ ५२ $;;$ ११६ $\quad\vert$ यत्र तत्र हतः शूरः $\qquad$ २१३ $;;$ १४८ मार्जारो महिषो मेषः $\quad;;;$ ४२ $\quad$ ८७ $\quad\vert$ यत्र भूम्येकदेशेन $\qquad$ २५९ $;;$ ११९ मांसमूत्रपुरीषास्थि $\quad;;;$ २७ $\quad$ ४७ $\quad\vert$ यत्र राजा तत्र कोशो $\quad;;$ १८७ $\quad$ ७७ मासमेकं नरो याति $\quad;;;$ ६४ $;;$ १३७ $\quad\vert$ यत्र विद्वज्जनो नास्ति $\quad;;;$ ३६ $\quad$ ६९ $\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\qquad\vert$ यत्रायुद्धे ध्रुवं मृत्युः $\quad;;$ १४९ $;;$ १७०

श्लोकसूची ११ पृ० श्लो० पृ० श्लो० यथा काष्ठं च २४४ ६८ यस्मिञ्जीवति जीवन्ति ९६ ३७ यथाकालकृतोद्योगात् १७६ ४३ यस्मिन्देशे न संमानो ४७ १०४ यथा प्रभुकृतानमानात् १८९ ८८ यस्य कस्य प्रसूतोऽपि ६ २५ यथा मृत्पिण्डतः कर्ता ८ ३४ यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा २०३ ११९ यथा हि पथिकः यस्य प्रसादे पद्मास्ते ११० ८१ कश्चित् २४४ ६९ यस्य मित्रेण संभाषो २४ ३९ यथा ह्येकेन चक्रेण ७ ३२ यस्य यस्य हि यो भावः १०१ ५४ यथा ह्यामिषमाकाशे ६९ १८३ यस्यार्थास्तस्य मित्राणि ५४ १२६ यथोदयगिरेर्द्रव्यं १० ४६ याचते कार्यकाले यः ९५ ३२ यदधोऽधः क्षितौ वित्तं ६१ १५७ यात्यधोऽधो व्रजत्युच्चैः १०० ४८ यद्भावि न तद्भावि ७ २९ यानि कानि च मित्राणि २९ ५३ यद्भावि न तद्भावि २१८ ७ या प्रकृत्यैव चपला ९१ २५ यदशक्यं न तच्छक्यं ४३ ९० यामेव रात्रिं प्रथमा- यदाऽसत्सङ्गरहितो ७७ २०७ मुपैति २४६ ८० यदि न स्यात् १५५ २ यावन्तः कुरुते जन्तुः २४४ ७१ यदि नित्यमनित्येन २७ ४८ यावदायुःप्रमाणस्तु २५७ १११ यदि समरमपास्य नास्ति या हि प्राणपरित्याग २३४ ४८ मृत्योः २११ १४१ युध्यमाना हयारूढा १८८ ८५ यद्ददाति यदश्नाति ६४ १६८ येन शुक्लीकृता हंसाः ६८ १८३ यद्ददासि विशिष्टेभ्यो ६५ १६९ येषां राज्ञा सह स्वातं २०७ १३३ यद्यदेव हि वाञ्छेत ७० १९१ योऽकार्यं कार्यवच्छास्ति १९७ १०३ यद्येन युज्यते लोके ३० ५४ योऽत्ति यस्य सदा यन्नवे भाजने लग्नः २ ८ मांसं ३५ ६६ ययोरेव समं वित्तं १४८ १६६ योऽधिकाद्योजनशतात् २८ ५० यद्यप्युपायाश्चत्वारो २५३ ९८ यो ध्रुवाणि परित्यज्य ८२ २१५ यस्माच्च येन च यथा च २५ ४० यो यत्र कुशलः कार्ये १७८ ५४ यस्मिंसेवाधिकं चक्षुः १३७ १३४

१२ हितोपदेशकी पृ० श्लो० │ पृ० श्लो० यो येन प्रतिबद्धः │ लोभात्क्रोधः प्रभवति २१ २७ स्यात् २०७ १३० │ व. यो नात्मजे न च गुरौ │ वज्रं च राजतेजश्च १४९ १६८ न च ९८ ४४ │ वनेऽपि दोषाः प्रभवन्ति यो हि धर्मं पुरस्कृत्य २२७ १७ │ रागिणां २४७ ८३ योऽर्थतत्त्वमविज्ञाय २५१ ९३ │ वरं गर्भस्रावो वरमपि च ४ १४ यौवनं धनसंपत्तिः ३ ११ │ वरं प्राणपरित्यागः १३४ १२६ र. │ वरं मौनं कार्यं न च ५७ १३७ रजनीचरनाथेन खण्डिते १२४ १११ │ वरं विभवहीनेन ५६ १३५ रहस्यभेदो याच्ञा च ४५ ९८ │ वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं ६० १५३ राजतः सलिलादग्नेः ६९ १८७ │ वरं शून्या शाला न च ५७ १३८ राजा कुलवधूर्विप्रा ६६ १७३ │ वरमल्पबलं सारं १८९ ८९ राजा घृणी ब्राह्मणः १५३ १८२ │ वरमेको गुणी पुत्रो न च ५ १८ राजा मत्तः शिशुः १६५ १८ │ वर्णश्रेष्ठो द्विजः पूज्यः २२९ २० राजानं प्रथमं विन्देत् ७६ २०४ │ वर्णाकारप्रतिध्वानैः १७२ ३२ राज्यलोभात् १५३ १८१ │ वर्धनं वाथ सन्मानं १३८ १३९ रूपयौवनसंपन्नाः ९ ३९ │ वर्धमानो महास्नेहो ८४ १ रोगशोकपरीतापबन्धन २५ ४१ │ वाजिवारणलोहानां ९७ ४० रोगी चिरप्रवासी च ५८ १४१ │ विग्रहः करितुरङ्ग- ल. │ पत्तिभिः २१३ १४९ लाङ्गूलचालनमधश्चर- │ विजेतुं प्रयतेतारीन् १७५ ३९ णावपातम् ९८ ४२ │ विज्ञैः स्निग्धैरुपकृतमपि १४६ १६० लुब्धः क्रूरोऽलसो १९९ १०७ │ वित्तं यदा यस्य समं लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् २५६ १०३ │ विभक्तं २३५ ४९ लुब्धस्यासंविभागि २३२ ३८ │ विद्या ददाति विनयं २ ६ लोकयात्राऽभयं लज्जा ४७ १०५ │ विद्या शस्त्रस्य शास्त्रस्य २ ७ लोको वहति किं राजन् २४१ ५९ │ विद्वानेवोपदेष्टव्यो १५७ ५ लोभेन बुद्धिश्चलति ५८ १४२ │ विनाप्यर्थैर्वीरः स्पृशति │ बहुमानो ६७ १७९

श्लोकसूची १३ पृ० श्लो० | पृ० श्लो० विना वर्तनमेवैते २७ ४६ | शरीरस्य गुणानां च २७ ४९ विपदि धैर्यमथाभ्युदये | शशिदिवाकरयोर्ग्रहपीडनं २८ ५१ क्षमा ३२ ३२ | शशिनीव हिमार्तानां ५० ११० विरक्तप्रकृतिश्चैव २३१ ३० | शास्त्राण्यधीत्यापि विशन्ति सहसा मूढाः १८५ ६७ | भवन्ति ६५ १७१ विश्वासप्रतिपन्नानां २३६ ५१ | शिष्टैरप्यविशेषज्ञः २०६ १२८ विषदिग्धस्य भक्तस्य १३५ १२९ | शीतवातातपक्लेशान् ९० २५ विषमो हि यथा नक्रः २०८ १३५ | शुचित्वं त्यागिता शौर्यं ४४ ९६ विषमां हि दशां प्राप्य २१५ ३ | शैलेषु दुर्गमार्गेषु १८७ ७५ विस्तीर्णताऽतिवैषम्यं १७८ ५३ | शोकस्थानसहस्राणि १३ ३ विस्मयः सर्वथा हेयः ८८ १५ | शोकारातिभयत्राणं ८० २१३ वृत्ते महति संग्रामे २१४ १ | श्रीमान् धवल- वृत्त्यर्थं नातिचेष्टेत ६८ १८२ | चन्द्रोऽसौ २६२ १३३ वृत्त्यर्थं भोजनं येषां २४७ ८५ | श्रुतो हितोपदेशोऽयं १ २ वृद्धानां वचनं ग्राह्यं २० २३ | श्लाघ्यः स एको भुवि वैद्यो गुरुश्च मन्त्री च १९८ १०४ | मानवानां ७० १९४ वैद्यानामातुरः श्रेयान् १७३ ३३ | ष. व्रजन्ति न निवर्तन्ते २४५ ७५ | षट्कर्णो भिद्यते मन्त्रः १७४ ३६ व्यपदेशोऽपि सिद्धिः १६१ १३ | षड् दोषाः पुरुषेणेह व्यालग्राही यथा | हातव्या २३ ६४ व्यालं १७१ २९ | स. व्योमैकान्तविहारिणोऽपि २९ ५२ | संचिन्त्य संचिन्त्य तमु- श. | अदण्डं २४६ ७९ शङ्काभिः सर्वमाक्रान्तं २० २४ | संगत: संधिरेवायं २५८ ११२ शतं दद्यान्न विवदेत् १७२ ३१ | संतोषामृततृप्तानां ५९ १४५ शत्रुणा न हि संदध्यात् ४३ ८८ | संत्यज्यते प्रकृतिभिः २३३ ३९ शब्दमात्राच्च भेतव्यं ११५ ८९ | संधाय युवराजेन १९० ९३

१४ हितोपदेशक्री पृ० श्लो० पृ० श्लो० संधिः कार्योंऽप्यनार्येण २३० २४ सदा धर्मबलीयस्त्वात् २३३ ४१ संधिः सर्वमहीभुजां २६२ १३१ सद्भावेन हरेन्मित्रं २५६ १०४ संधिमिच्छेत् २२८ १९ सन्त एव सतां नित्यं ७० १९३ संपत्तयः पराधीनाः १४३ १५२ सन्तानसंधिर्विज्ञेयो २५७ ११० संपत्तेश्च विपत्तेश्च २३३ ४२ सन्मार्गे तावदास्ते संपदा सुस्थितंमन्यो ८५ ६ प्रभवति ७३ १९८ संपदि यस्य न हर्षो २२ ३३ स बन्धुर्यो विपन्नानां २२ ३१ संयोगो हि वियोगस्य २४५ ७३ स मूर्खः कालमप्राप्य १७७ ४७ संयोजयति विद्यैव २ ५ समेयाद्विषमं नागैः १८६ ७३ संलापितानां मधुरैर्व- सरसि बहुशस्तारा- चोभिः ३९ ७८ च्छाये २५५ १०१ संसारविषवृक्षस्य ६१ १५४ सर्व एव जनः शूरो १७६ ४१ संहतत्वाद्यथा वेणुः २३० २५ सर्वकामसमृद्धस्य २४० ५७ संहतास्तु हरन्त्येते २३ ३७ सर्वद्रव्येषु विद्यैव १ ४ संहतिः श्रेयसी पुंसां २३ ३७ सर्वस्य हि परीक्ष्यन्ते १९ २० स किंभृत्यः स किंमन्त्री १७५ ३८ सर्वहिंसानिवृत्ता ये ३५ ६४ सकृद्दुष्टं तु यो मित्रं १४१ १४८ सर्वाः सम्पत्तयस्तस्य ५८ १४४ सङ्गः सर्वात्मना त्याज्यः २४९ ८९ स स्निग्धोऽकुशलान्नित्वा- स जातो येन जातेन ४ १५ रयति १३८ १४१ सत्यं शौर्यं दया त्यागो २०६ १२९ सहसा विदधीत न सत्यधर्मव्यपेतेन २३४ ४७ क्रियां २५३ ९७ सत्यानृता सपरुषा १५३ १८३ स हि गगनविहारी १९ २१ सत्यार्यो धार्मिको- स ह्यात्मनः सदा श्रेयान् ११७ ९२ ऽनार्यो २२९ २१ साधोः प्रकोपितस्यापि ४२ ८६ सत्योऽनुपालयेत् सा भार्या या गृहे सत्यं २३० २२ दक्षा ७४ २०० सदामात्यो न साध्यः साम्ना दानेन भेदेन १७४ ४० स्यात् १२० १०२ सिद्धिः साध्ये सतामस्तु १ १

श्लोकसूची १५ पृ० श्लो० | पृ० श्लो० सुकृतान्यपि कर्माणि २४६ ७८ | स्नेहच्छेदेऽपि साधूनां ४४ ९५ सुखमापतितं सेव्यं ६७ १७७ | स्पृशन्नपि गजो हन्ति १६२ १४ सुखास्वादपरो यस्तु २४५ ७६ | स्मृतिश्च परमार्थेषु २५३ ९६ सुखोच्छेद्यो हि भवति २३२ ३६ | स्यन्दनाश्वैः समे सुगुप्तिमाधाय सुसं- | युध्येत् १८८ ८१ हृतेन २३५ ५० | स्वकर्मसन्तानविचे- सुचिरं हि चरन् १५९ ९ | ष्टितानि ८० २१९ सुजीर्णमन्नं सुविचक्षणः | स्वच्छन्दजातेन ३५ ६८ सुतः २० २२ | स्वदेशजं कुलाचारं १६४ १६ सुभटाः शीलसंपन्नाः २०६ १२७ | स्वभावशूरमस्त्रज्ञं १८९ ८७ सुमन्त्रितं सुविक्रान्तं २१० १३९ | स्वयं वीक्ष्य यथा वध्वाः ७३ १९७ सुमहन्त्यपि शास्त्राणि २० २६ | स्वराज्यं वासयेद्राजा १९० ९५ सुहृदां हितकामानां यः ३८ ७४ | स्वर्णरेखामहं स्पृष्ट्वा १२२ ११० सुहृदां हितकामानां यो २१५ ४. | स्वल्पस्यायुवसावशेष- सुहृदामुपकारकारणात् ९६ ३५ | मलिनं ९७ ४१ सुहृद्दलं तथा राज्यं २२७ १८ | स्वसैन्येन तु संधानं २५९ १२० सुहृद्भेदस्तावत् १५४ १८४ | स्वातन्त्र्यं पितृमन्दिरे ५१ ११४ स्मृतिश्च परमार्थेषु २५३ ९६ | स्वापकर्षं परोत्कर्षं १८३ ६३ सेवया धनमिच्छद्भिः ९८ २० | स्वाभाविकं तु यन्मित्रं ८० २०९ सेवितव्यो महावृक्षः १६१ १० | स्वामिमूला भवन्त्येव २४० ५८ सेवेव मानमखिलं ५७ १३९ | स्वाम्यमात्यश्च राष्ट्रं च २११ १४३ स्कन्धेनापि वहेच्छत्रून् २४२ ६० | स्वेदितो मर्दितश्चैव १३८ १३८ स्कन्धोपनेयः संधिश्च २५७ १०८ | ह. स्तब्धस्य नश्यति यशो १२१ १०८ | हंसैः सह मयूराणां १५५ १ स्थानं नास्ति क्षणं नास्ति ५१ ११६ | हर्षक्रोधौ समौ यस्य २०७ १३२ स्थान एव नियोज्यन्ते १०६ ७१ | हस्तिनां गमनं प्रोक्तं १८७ ७४ स्थानमुत्सृज्य गच्छन्ति ६६ १७४ | हीनसेवा न कर्तव्या १६१ ११ | हीयते हि मतिस्तात ९ ४२

इस पृष्ठ पर कोई पाठ (text) या सामग्री उपलब्ध नहीं है (पृष्ठ पूरी तरह से रिक्त/खाली है)।