जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 197, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंजातकमङ्गाध्यायः ॥६॥ १७१ चन्द्रमा और बुध दशवममें हों, पापग्रहसे देखे जाते हों और पापग्रहसे युक्त भी हों, नीचनवांशमें हों और शुभग्रहकी दृष्टिसे रहित हों तो वह जातक निश्चय पक्षी मारनेवाला होता है ॥ १५ ॥ चन्द्रात्सुते लग्नपतौ धने वा सौम्येत्तरेष्वष्टमराशिगेषु । मानस्थिते शीतकरे तदानीं जातस्तु जीवत्यतिहेयवृत्त्या ॥ १६ ॥ जन्मकाले चन्द्रात्सुते = पञ्चमे, वा धने = द्वितीये भावे लग्नपतौ = लग्नेशे गते, सौम्ये- तरेषु = पापग्रहेषु चन्द्रादष्टमराशिगेषु, शीतकरे = चन्द्रे मानस्थिते = लग्नाद्दशमभावगते । अत्रेदं फलितम्—चन्द्रो दशमगतो भवेत्तस्मात्सुते वा धने अर्थात्पञ्चमाद्वितीयके वैकादशे लग्नेशो गतो भवेत्तथा चन्द्रादष्टमेऽर्थाल्लग्नात्पञ्चमे पापग्रहा भवेयुस्तदानीं जातस्तु अतिहेय- वृत्त्या = कुत्सितजीविकया जीवति । अत्र सर्वार्थचिन्तामणौ पाठः— चन्द्रात्सुतेऽर्थे यदि लग्ननाथे रन्ध्रस्थितैः सौम्यखगेतरैर्वा । मानस्थिते रात्रिकरे तदानीं जीवत्यतिहेयवृत्त्या ॥ १६ ॥ यदि लग्नेश चन्द्रमासे पञ्चम स्थानमें हो, या दूसरेमें हो, और पापग्रह अष्टमरा- शिमें हो, चन्द्रमा दशममें हो तो वह जातक अत्यन्त नीच जीविका से जीवे ॥ १६ ॥ नीचारिभांशौ भृगुदेवपूज्यौ तदंशके वासरनाथपुत्रे । जातः सुदुःखःसुतदारहीनः कृच्छ्रेण संजीवति भाग्यहीनः ॥ १७ ॥ भृगुदेवपूज्यौ = शुक्रगुरू नीचारिभांशौ = नीचनवांशं शत्रुराशिनवांशं वोपगतौ, वासर- नाथपुत्रे = शनैश्चरे तदंशके = शुक्रस्य गुरोर्वा नवांशे विद्यमाने जातो नरः सुदुःखभाक्, सुतदारहीनः = पुत्रकलत्ररहितश्च भवति तथा भाग्यहीनः सन् कृच्छ्रेणातीव कष्टेन सञ्जीवति । सर्वार्थचिन्तामणावत्र पाठभेदः— नीचारिभांशे यदि देवपूज्ये तदंशके वासरनाथपुत्रे । जातोऽतिदुःखी सुतदारहीनः कृच्छ्रादसौ जीवति भाग्यहीनः ॥ इति ॥१७॥ शुक्र और गुरु नीचराशिके या शत्रु- ग्रहके नवांशमें हों, गुरु या शुक्रके नवांश में शनि हो तो जातक स्त्री पुत्रों से रहित और अभागा बन कर बडे कष्टसे किसी तरह जीता है । (सु० शा० कार ) ॥ १७ ॥