भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 217, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 217

जातकभङ्गाध्यायः ॥ ६ ॥ १६१ गते च ( च शब्दोऽत्र पक्षान्तरार्थे ) नराणां = तदानीं जातानां रिपूणां=द्विषां कृतं सम्पा- दितमाभिचारं=कृत्या प्रयुक्तं रोगं ( मन्त्रादिप्रयोगोत्पादितं ) प्रवदेदिति ॥ ७७ ॥ चर राशिका लग्न हो षष्ठेश उसको देखता हो, या मङ्गल लाभमें हो, या धर्ममें स्थिर राशि हो, सप्तम द्विश्वभाव हो तो शत्रुओंके किये हुए अभिचार (प्रयोग) से रोग हो ॥७७॥ इदानीं वैकल्यं शरीरशोषणञ्चाह— जीवे समन्दे दशमेऽर्धचन्द्रे वैकल्यमङ्गे क्षितिजे कलत्रे । दिनेशचन्द्रौ रविराशियुक्तौ चन्द्रर्क्षगौ वा यदि शोषणं स्यात् ॥ ७८ ॥ जीव इति । जीवे=गुरौ यत्र तत्र समन्दे = शनियुक्ते, अर्धचन्द्रे = सूर्यादुभयत्र त्रिरा- शिभितान्तरे विद्यमानश्चन्द्रोऽर्धो भवति तथा सार्द्धसप्तम्यां तिथौ भवतीति बोध्यम् । तस्मिन्नर्धचन्द्रे दशमे भावे गतवति, क्षितिजे=भौमे कलत्रे = सप्तमभावगते जातस्याङ्गे शरीरे वैकल्यं = दौर्बल्यं वाच्यम् । दिनेशचन्द्राविति । सूर्याचन्द्रमसौ रविराशियुक्तौ=रवेः राशिः=सिंहस्तद्गतौ वा चन्द्रर्क्षगौ=कर्कराशिगतौ यदि भवेतां तदा शोषणं जातस्य शरीरे शोषणम् अस्थिमात्रमेवावशेषं ब्रूयादिति ॥ ७८ ॥


[कुण्डली १ - वैकल्यम्]

  • लग्न (१): १ सू. १०°
  • धन (२): २
  • सहज (३): ३
  • सुख (४): ४
  • सुत (५): ५
  • रिपु (६): ६
  • जाया (७): ७ मं.
  • आयु (८): बृ.श.८
  • कर्म (१०): १० चं. १०°
  • व्यय (१२): १२
  • मध्य: वैकल्यम्

[कुण्डली २ - शोषणं]

  • लग्न (१): १
  • सुख (४): ४ सू. चं.
  • सुत (५): ५ सू. चं.
  • मध्य: शोषणं

बृहस्पति शनिके साथ हो, अर्धचन्द्र दशममें हो सप्तममें मंगल हो तो जातक विकल हो। सूर्य और चन्द्रमा सूर्यकी राशि ( सिंह ) में हों वा चन्द्रराशि ( कर्क ) में हों तो शोषण ( सूखा ) रोग हो ॥ ७८ ॥ इदानीमनेन श्लोकेनोन्मादयोगमाह— लग्ने रवौ भूमिसुते कलत्रे सून्मादभाक् तत्र नरो हि जातः । उन्मादबुद्धिं समुपैति लग्ने शनौ कलत्रे सकुजे त्रिकोणे ॥ ७६ ॥ लग्न इति । सरलार्थः ॥ ७९ ॥


[कुण्डली ३ - उन्माद]

  • लग्न (१): सू.
  • जाया (७): मं.
  • मध्य: उन्माद

[कुण्डली ४ - उन्मादबुद्धि]

  • लग्न (१): श.
  • सुत (५): मं.
  • जाया (७): मं.
  • भाग्य (९): मं.
  • मध्य: उ० बु०

लग्नमें सूर्य हो, सप्तममें मंगल हो तो मनुष्य उन्माद भागी ( पागल ) होवे। लग्नमें शनि, सप्तम, या त्रिकोणमें मंगल हो तो मनुष्यकी उन्माद बुद्धि होती है ॥ ७९ ॥