भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 398, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 398

३७२ सटीकजातकपारिजाते- = मित्रग्रहौ, सन्तौ लग्ने, अथवा सहजभे स्थितौ भवेतां तदा सहोदराणां, विभागं = पार्थ- क्यं ( Portition ) न आहुरायाः । ईदृग्योगे जातस्य सहोदरैः सह प्रेमविच्छेदो न भवत्युत विपुलः प्रेमा भवतीति भावः ॥ २६ ॥ लग्नेश और तृतीयेश यदि एकत्र हों तो भाइयोंमें विशेष प्रेम हो । यदि दोनों परस्पर दृष्टग्रह और बलवान् होकर लग्नस्थ वा तृतीयस्थ हों तो भाइयोंमें विभाग ( भेद ) नहीं होता है ॥ २६ ॥ अथ भ्रात्ररिष्टम् । लग्नेशाऽनुजनायकौ विबलिनावव्योऽन्यशत्रुग्रहौ दुश्चिक्यस्थितकारको च यदि वा दुःस्थानगौ दुर्बलौ ॥ तत्पाके सहजप्रमादकलहं तन्नाशमर्थक्षयं तत् खेटोपगकोपहेतुकलहस्नेहादि सर्वं वदेत् ॥ २७ ॥ लग्नेश-तृतीयेशौ, विबलिनौ, परस्परं शत्रुग्रहौ भवेताम् , यदि वा दुश्चिक्यस्थित- कारकौ = तृतीयगतो ग्रहः, भ्रातृकारकश्च, दुःस्थानगौ = षडष्टव्ययगतौ, दुर्बलौ च भवेतां 'तदा, तत्पाके = योगकर्तृग्रहयोर्दशाकाले सहजप्रमादकलहं भ्रातृणां वैमनस्यात्मककटकं, तन्नाशं = भ्रातृनाशं, अर्थक्षयं = धनहानिं वदेत् । तत्खेटोपगकोपहेतुकलहस्नेहादि सर्वं = तत्तत्खेटनिमित्तकं कलहं प्रेमादि च सकलं ब्रूयादिति ॥ २७ ॥ यदि लग्नेश और तृतीयेश निर्बल तथा परस्पर शत्रु ग्रह हों अथवा तृतीय भावमें स्थित और ३रे भावका कारक यदि दुष्टस्थानमें निर्बल हों तो उनकी दशामें भाइयोंमें प्रमाद तथा कलह हो उनका नाश और धनका क्षय हो । उस ग्रहके कोपसे कलह और प्रेम कहे ॥२७॥ गुरुदृष्टेऽनुजे शुक्रे भ्रातृरक्षणतत्परः ॥ रविदृष्टे बुधे सौम्ये सुहृन्नाशकरो भवेत् ॥ २८ ॥ शुक्रे अनुजे = तृतीयभावगते तस्मिन् गुरुणा दृष्टे च जातो भ्रातृरक्षणौ तत्परो भवेत् । बुधे सौम्ये = तृतीयभावगते तस्मिन् रविणा दृष्टे च सुहृन्नाशकारको भवतीति ॥ २८ ॥ ३येमें शुक्र हो उसे गुरु देखता हो तो भाईकी रक्षामें तत्पर रहे । तृतीयस्थ बुधको सूर्य देखे तो मित्रका नाश करनेवाला हो ॥ २८ ॥ भ्रातृस्थतन्नायककारकाणां नीचारिदुःस्थानसमन्वितानाम् ॥ भुक्तौ दशायां धनसत्त्वनाशं पराजयं भ्रातृविनाशमाहुः ॥ २६ ॥ भ्रातृस्थः = तृतीयभावगतः, तन्नायकस्तृतीयेशः, कारको भ्रातृकारक इत्येषां त्रयाणां, नीचे, अरौ ( शत्रुस्थाने ) दुःस्थाने ( षडष्टव्यये ) समन्वितानां सतां भुक्तौ = अन्तरे, दशायां च धनसत्त्वनाशं = ऐश्वर्य-पराक्रमाणां नाशं, पराजयं, भ्रातृविनाशं च मनीषिण आहुः ॥ २९ ॥ भ्रातृभावस्थ, भ्रातृभावेश और भ्रातृकारक ये यदि नीच, शत्रुराशि तथा दुःस्थानमें हों तो उनकी दशान्तर्दशामें धन-बलका नाश, पराजय, और भाईयोंका नाश होता है ॥२९॥ लग्नेशस्फुटतो विशोध्य सहजस्थानाधिपस्य स्फुटं तन्नक्षत्रगते शनौ तु मरणं तत्सोदराणां वदेत् ॥ तस्माद्धि स्फुटतस्तु मानगृहपे भौमे च संशोधिते राशौ भानुसुते तथैव च चतुर्योगस्फुटांशेऽथवा ॥ ३० ॥ इदानीं शनिस्थित्या भ्रात्ररिष्टमाह-लग्नेशेति । सहजस्थानाधिपस्य = तृतीयभावेश- स्य, स्फुटं राश्यादि, लग्नेशस्फुटतो विशोध्य शेषं कलीकृत्याष्टाविशतभक्तं तदा यन्नक्षत्रं लब्धं स्यात्तन्नक्षत्रे गते शनौ सति, तत्सोदराणां = तत्र योगे जातस्य भ्रातॄणां मरणं वदेत् । सह०