जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 409, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंतृतीयचतुर्थभावफलाध्यायः ॥ १२ ॥ ३८३ च, अथवा तत्कोणगे = तच्छेषराशोः कोणगे ( ९।५ ) च गते जीवे शनौ च नृणां मातुर्मरणं भवति । अत्रेदं विचिन्त्यम् । चन्द्रेण विरहिते सूर्ये यच्छेषं भवति तस्मिन् राशौ गतवति शनौ तच्छेषांशके गतवति गुरौ च जातस्य मातृमृत्युं विन्द्यात् । अथ हिमकराच्चन्द्राद्- न्ध्राधिपस्याष्टमस्थानपतेः स्फुटे ( जन्मकालीनचन्द्रादष्टमराशीशस्फुटराश्यादितः ) यम- कण्टकः संशोध्य, तद्राशौ = शेषमिते राशौ सजाते रविनन्दने = शनैश्चरे, तदंशे=शेषमिते- ऽशे गतवति रवौ च तस्य जातस्याम्बा = जननी, मृतिं = मरणमुपैति ॥ ८० ॥ स्पष्ट सूर्यमें स्पष्ट चन्द्रमाको घटाकर जो हो उसके राश्यंशमें वा इस शेषके कोणमें जब बृहस्पति, शनि हों तो माताका मरण कहे। चन्द्रमासे आठवें राशिके स्वामीमें यमकण्टकको घटाकर जो शेष बचे उस राशिमें शनि और उस अंशमें सूर्य जब प्राप्त हो तब माता मृत्यु को प्राप्त होती है ॥ ८० ॥ अथ सुखविचारः । गोपुराद्यंशके जीवे सुखस्थानगतेऽपि वा । धनायवृद्धिभावेषु खेटेषु च सुखी भवेत् ॥ ८१ ॥ बुधदृष्टियुते सौख्ये सौम्यमध्यगतेऽथवा ॥ जीवराश्यंशके वाऽपि पुण्यकर्मरतः सदा ॥ ८२ ॥ सुखस्थितः शोभनराशिगो बली विलग्नसम्बन्धगुणाधिको यदि । तज्जातिवर्गेण सुखं निरन्तरं तदीयधातुश्रियमेति मानवः ॥ ८३ ॥ चतुर्थगो नीचसपत्नयातस्त्वनिष्टभावाधिपतिर्विलग्नात् । लग्नेशशत्रुर्यदि तत्प्रकोपात् शरीरसौख्यादिविनाशमाहुः ॥ ८४ ॥ चतुर्थभावस्थितदर्शिकारका बलान्विता यद्यतिसौख्यहेतुकाः । अनिष्टदा नीचसपत्नमूढगाः सुखं शुभेनाशुभमन्यखेचरैः ॥ ८५ ॥ चतुर्थगे भाग्यपतौ सशुक्रे बलाधिके स्याच्चिरकालभोगी । शुभान्विते रन्ध्ररिपुव्ययस्थे जातोऽल्पकालं समुपैति सौख्यम् ॥ ८६ ॥ इदानीं सुखविचारमाह-गोपुराद्यंशक इत्यादिपञ्चभिः श्लोकैः । तत्र श्लोकाः सरलार्था एवेत्युपेक्षिताः ॥ ८१-८६ ॥ बृहस्पति गोपुराद्यंशमें हो वा सुख स्थानमें हो, द्वितीय एकादश और चतुर्थ भावोंमें और ग्रह हों तो सुखी हो ॥ ८१ ॥ सुख भावमें बुधकी दृष्टि हो, वा ४ था भाव दो शुभग्रहोंके बीचमें वा बृहस्पतिके राश्यंश में हो तो सदा पुण्यकर्ममें रत हो ॥ ८२ ॥ शुभराशिगत बलवान् ग्रह चौथे भावमें लग्नसे सम्बन्ध करनेवाला तथा अधिक गुण ( शुभबिन्दु ) युक्त हो तो उस ग्रहकी जाति वाले मनुष्योंसे उसे सदा सुख मिले और उस ग्रहकी धातुसे उसे सम्पत्ति प्राप्त हो । ( सु० शा० कारः ) ॥ ८३ ॥ लग्नसे अष्टम भावका स्वामी चतुर्थमें नीच या शत्रु गृहमें प्राप्त हो और वह यदि लग्नेशका शत्रु हो तो उसके प्रकोपसे शरीर आदिके सौख्यका नाश होवे ॥ ८४ ॥ चतुर्थ भावस्थित, चतुर्थदर्शी, चतुर्थका कारक, बलवान् हों तो अत्यन्त सुख होवे । यदि वे सब नीच, शत्रु गृह या अस्तंगत हों तो अनिष्ट देनेवाले होते हैं । ये तीनों ग्रह शुभ हों तो सुख, अन्यसे अशुभ होता है ॥ ८५ ॥ चतुर्थ स्थानमें नवमेश शुक्रके साथ हो तथा विशेष बलवान् हो तो बहुत काल तक भोगी हो । शुभ ग्रहसे युक्त भाग्येश यदि अष्टम, षष्ठ या व्ययमें हो तो अल्प समय ही सुख होता है ॥ ८६ ॥