कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

१४२ सटीक कामसूत्रे [ २ अधिकरणे,

तस्या वदने जघनकर्म तदौपरिष्टकमाचक्षते ॥ ३ ॥

तस्या इति । स्त्रीधर्माननुकुर्वन्त्याः, वदने=मुखे, जघनकर्मेति । स्वरू- पारूढानं, भगे लिङ्गेन यत्कर्म तन्मुखे क्रियमाणमौपरिष्टकम्, आचक्ष- त इति । पूर्वाचार्यकृतेयं संज्ञा, उपरिष्टान्मुखे भवतीत्यण्- 'अव्ययानां- भमात्रे टिलोपः' पश्चात् 'संज्ञायां कन्', 'अमेहकतसिन्नेभ्य एव' इति परिगणनाद्यत्र भवति ॥ ३ ॥

फलमाह—

सा ततो रतिमाभिमानिकीं वृत्तिं च लिप्सैद् वेश्यावच्चरितं- प्रकाशयेदिति स्त्रीरूपिणी ॥ ४ ॥

सा तत इति । औपरिष्टकाद्रतिं प्रीतिमाभिमानिकीं प्रागुक्तलक्ष- णाम्, वृत्तिं=जीविकाम् भाटीलाभाद्, चरितमिति । वेश्याया वृत्तं वै- शिके वक्ष्यति, तद्वेश्येव प्रकाशयन्ती गम्यैरभिगम्यमाना रतिं वृत्तिं च प्राप्नोति ॥ ४ ॥

द्वितीयामधिकृत्याह—

पुरुषरूपिणी तु प्रच्छन्नकामा पुरुषं लिप्समाना संवाहकभा- वमुपजीवेत् ॥ ५ ॥

तुशब्दो विशेषणार्थः, रतिरौपरिष्टकं च तुल्यं; वृत्तं तु पृथगिति यदाह-प्रच्छन्नकामेति । आभिमानिकी प्रीतिः कामः, स प्रच्छन्नो यस्याः सा पुरुषरूपिणीत्वात्पुरुषेण सहसा न सम्प्रयुज्यत इति लब्धुमिच्छन्ती, संवाहकभावमुपजीवेदिति । लोकेऽङ्गमर्दनकर्मणा जीवेदित्यर्थः ॥ ५ ॥

एवमपि विश्वासाभावात्कथं रतिरिति विश्वासनाथर्माह—

संवाहने परिष्वजमानेव गात्रैरूरू नायकस्य मृद्नीयात्, प्र- सृतपरिचया चोरूमूलं सजघनमभिसंस्पृशेत् ॥ ६ ॥

संवाहने संविष्टस्य नायकस्योरू स्वगात्रैरुपवृत्तपरिचयत्वादुपगूह- मानेव मृद्नीयाद्, एवं मृदन्ती प्रसृतपरिचया चेदूरूमूलमपि संस्पृशेत्, सजघनमिवि । लिङ्गस्थानं त्यक्त्वा सह जघनस्य स्तोकेन भागेनो- रूमूलमित्यर्थः ॥ ६ ॥

तत्र स्थिरलिङ्गतामुपलभ्य चास्य पाणिमन्थेन परिघट्टयेत् चापलमन्य कुत्सयन्तीव हसेत् ॥ ७ ॥

स्थिरलिङ्गतामिति । सजघनभागोरूमूलसंस्पर्शात्स्तब्धलिङ्गताम्, पाणिमन्थेनेति । आगोपालादिप्रतीतेन लिङ्गं घट्टयेद्, न यथा कथञ्चित्,