कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

४ अध्याये ] एकपुरुषाभियोगप्रकरणम् । १८७

विजने तमसि च द्वन्द्वमासीनः क्षान्तिं कुर्वीत समानदेशश- य्यायां च ॥ १९ ॥

द्वन्द्वमिति । साहचर्येणासीनः, क्षान्तं कुर्वीतेति । करस्पर्शादिना, त- त्काले लज्जाऽभावात्कन्यायाः, समानदेशशय्यायां च क्षान्तिं कुर्वीत॥१९॥

तत्र यथार्थमनुद्वेजयतो भावनिवेदनम् ॥ २० ॥

तत्रेति । आसने शयने च, यथार्थं भावनिवेदनमाकारेण न वाचा प्रत्याख्यानभयाद्, अनुद्वेजयत इति । यथा नोद्विजते ॥ २० ॥

यदा वाचा तदा विधिमाह—

विविक्ते च किंचिदस्ति कथयितव्यमित्युक्त्वा निर्वचनं, भा- वं च तत्रोपलक्षयेद् यथा पारदारिके वक्ष्यामः ॥ २१ ॥

विविक्ते चेति । 'किंचिदस्ति कथयितव्यम्' इत्येतावद्वक्तव्यं, 'किं- तद्' इति तयोच्यमाने निर्वचनं ब्रूयादित्यर्थः, तत्रेति । वचनोपन्यासे, भावं संप्रयोगाभिलाषमस्या लक्षयेत् , कथमित्याह-यथेति। तत्र प्रवृत्त्या भावपरीक्षां वक्ष्यति, इङ्गिताकारैश्च यद्भाववेदनं तदनुरागमात्रवेदन- मिति विज्ञेयम् ॥ २१ ॥

विदितभावस्याभ्यन्तरमभियोगमाह—

विदितभावस्तु व्याधिमपदिश्येनां वार्त्ताग्रहणार्थं स्वमुद्व- सितमानयेत् ॥ २२ ॥

विदितेति । व्याधिमपदिश्येति । कृतकं शिरःशूलादिकमपदिश्य, स्वमुद्वसितं स्वगृहम्, आनयेद् विश्वास्यया प्रहितया ॥ २२ ॥

आगतायाश्च शिरःपीडने नियोगः, पाणिमवलम्ब्य चास्याः- साकारं नयनयोर्ललाटे च निदध्यात् ॥ २३ ॥

शिरःपीडन इति । शिरो मे दुःखयति पीडय हस्तेनेति नियोगः ॥२३॥

औषधापदेशार्थं चास्याः कर्म विनिर्दिशेत् ॥ २४ ॥

औषधेति । यथा जानात्यस्मत्कृतेयमस्यावस्थेति कर्माणि दर्श- येत् ॥ २४ ॥

त्वयैवेदं कर्तव्यं, न ह्येतदृते कन्याया अन्येन कार्यमिति गच्छन्तीं पुनरागमानानुबन्धमेनां विसृजेत् ॥ २५ ॥

त्वयैवेति । त्वया साधितं सिद्धिदं भवतीति पुनरागमानानुबन्धं- पुनरागन्तव्यमित्येवंरूपम् ॥ २५ ॥