कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२४८ सटीक कामसूत्रे [ ४अधिकरणे,

संस्तुतयोरप्यसंसृष्टाकारयोरस्तीति गोणिकापुत्रः ॥ ३३ ॥

असंसृष्टाकारयोरिति । व्यामिश्रभावत्वात्तदाकारोऽपि संसृष्टशुद्धौ भवति, ततश्च तयोस्संस्तुतयोरपि, यत्रेद्मुक्तम्--
इत्यादि ॥ ३३ ॥
‘धीरायामप्रगल्भायाम्-

असंस्तुतयोरदृष्टाकारयोरपि दूतीप्रत्ययादिति वात्स्यायनः ॥३४॥

दूतीप्रत्ययादिति । दूतीसामर्थ्यादसंसतुतोरपि, अस्मिन्पक्षे त्रितयाभावेऽपि दूत्यमस्ति, यत्रे॒दं वक्ष्यति- कौतुकाख्यानुरूपौ युक्ताविमौ परस्परस्येति ॥ ३४ ॥

तासां मनोहराण्युपायनानि ताम्बूलमनुलेपनं स्रजमङ्गुलीयकं वासो वा तेन प्रहितं दर्शयेत् ॥ ३५ ॥

तासामिति । असंस्तुतानां नायिकानाम्, मनोहराण्युपायनानि कौश-लिकास्ताम्बूलादीनि ॥ ३५ ॥

तेषु नायकस्य यथाऽर्थं नखदशनपदानि तानि तानि च चिह्नानि स्युः ॥ ३६ ॥

तेष्विति । उपायनेषु, यथाऽर्थमिति । यथाप्रयोजनं च संप्रयोगसूचकमेव चिह्नं स्यात् ॥ ३६ ॥

वाससि च कुङ्कुमाङ्कमञ्जलिं निदध्यात् ॥ ३७ ॥

कुङ्कुमाङ्गमञ्जलिमिति । कुङ्कुमेनाङ्कितमञ्जलिं निदध्याद्यथा प्रतिबिम्बमुत्पद्यते, स्वदाराधनपरोऽयं जन इति ख्यापनार्थम् ॥ ३७ ॥

पत्रच्छेद्यानि नानाऽभिप्रायाकृतीनि दर्शयेद्, लेखपत्रगर्भाणि कर्णपत्राण्यापीडांश्च ॥ ३८ ॥

नानाऽभिप्रायाकृतीनीति । नानाऽभिप्राया रतिशोकक्रोधविस्मयादिभावसूचना आकृतिः संस्थानं येषां, लेखपत्रगर्भाणि, मध्ये लेखपत्रंप्रक्षिप्य वेष्टितानि, आपीडांश्च लेखपत्रगर्भान् ॥ ३८ ॥

तेषु स्वमनोरथाख्यापनम् प्रतिप्राभृतदाने चैनां नियोजयेत् ॥३९॥

मनोरथाख्यापनमिति । लेखे लिखित्वा; आचक्षीत, प्रतिप्राभृतं=प्रतिकौशलिकाम् ॥ ३९ ॥

एवं कृतपरस्परपरिग्रहयोश्च दूतीप्रत्ययः समागमः ॥ ४० ॥

कृतपरस्परपरिग्रहयोरिति । कृतान्योन्यस्वीकारयोः, दूतीप्रत्ययः, तयैव तदानीं निर्दिश्यमानत्वात् ॥ ४० ॥