वैशिकं नाम षष्ठमधिकरणम् ।

प्रथमोऽध्यायः ।

तिसृभिर्नायिकाभिः समागमोपाय उक्तो वेश्याभिः सह वक्तव्यस्तदर्थं वैशिकमधिकरणमुच्यते, तत्र सहायादिनिरूपणव्यापारपूर्वकत्वादुत्तरव्यापारस्य सहायगम्यागम्यगमनकारणचिन्तोच्यते, पुंवैश्ययोस्तुल्येऽपि रतिफले वेश्याया एव प्रयोक्तृतया तत्राधिकारः, न पुंसः तत्प्रतिबद्धत्वाजीविकायास्तदाह—

वेश्यानां पुरुषाधिगमे रतिर्वृत्तिश्च सर्गात् ॥ १ ॥

वेश्यानामिति । पुरुषस्याधिगमे प्राप्तौ सतीति शेषः, रतिर्विस्सृष्टिसुखं, वृत्तिर्जीविका, अर्थोपादानात्, सर्गादिति । सृष्टेः, एषैव हि सृष्टिर्यत्कामोऽर्थाधिगमश्च वेश्यानां, कामोऽर्थनाशश्च पुंसामिति ॥ १ ॥

रतितः प्रवर्तनं स्वाभाविकं, कृत्रिमअर्थार्थम् ॥ २ ॥

रतित इति । तत्र द्वयोः फलयोर्यदा रतिमभिसंधाय प्रवर्तनं तदा स्वाभाविकं, तत्र रागस्य सहजत्वाद्, यदा त्वर्थमभिसंधाय तदा कृत्रिमं,- रागाभावात् ॥ २ ॥

तदपि स्वाभाविकवद्रूपयेत् ॥ ३ ॥

तदपीति । तदपि कृत्रिमं स्वाभाविकवद्रूपयेत्प्रकाशयेत्कान्तानुवृत्त्या ॥ ३ ॥

किमर्थं तत्राह—

कामपरासु हि पुंसां विश्वासयोगात् ॥ ४ ॥

कामेति । स्नेहेन मयि वर्तत इति पुंसां विश्वासयोगः = सक्तियागः, न त्वर्थपरासु ॥ ४ ॥

कामपरतां च ख्यापयन्ती नार्थरूपतामपि ख्यापयेदित्याह—

अलुब्धतां च ख्यापयेत्तस्य निदर्शनार्थम् ॥ ५ ॥

अलुब्धतामिति । तस्य निदर्शनार्थमिति । स्वाभाविकत्वस्य ख्यापनार्थम् ॥ ५ ॥

एवं च सति सक्ताद्वित्तोत्थानमपि स्वाभाविकं सिद्धं भवति, तत्रापि विनोपायेन नाददीतेत्याह—

न चानुपायेनाथान्सिाधयेदायतिसंरक्षणार्थम् ॥ ६ ॥