कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२८२ सटीके कामसूत्रे [ ६ अधिकरणे

सा तु गम्येन नातिप्रीयेत प्रसह्म च दुहितरमानयेत् ॥ ४ ॥

सा त्विति । सत्या कृतका वा, नातिप्रीयेत नातिस्निह्येद्, अयमु- पदेशो यदि प्रीयेत कार्यमेव हन्यादित्यर्थः, अप्रीयमाणाया व्यापारमा- ह—प्रसह्य च दुहितरमानयेदिति । गम्यमभिभूय कार्यवशाद् गम्यान्त- रं नयेदित्यर्थः ॥ ४ ॥

तत्र तु नायिकायाः सन्ततमरतिर्निर्वैदो व्रीडा भयं च न त्वेव शासनातिवृत्तिः ॥ ५ ॥

तत्र त्विति । तस्मिन्नामने सति, नायिकायाः कालविशुद्ध्यर्थमाह- सन्ततमिति । अरतिः = असुखं, रम्येऽपि स्याद्, निर्वेदः = निर्विण्णता, व्रीडा, कथं ? पुनर्मया द्रष्टव्य इति, भयं किमपि प्रतिविधास्यतीति, न त्वेवेति । काममरत्यादयः स्युर्न पुनर्मातुराज्ञामतिक्रामेदित्यर्थः ॥ ५ ॥

व्याधिं च कृतकमेकमनिमित्तमजुगुप्सितमचक्षुर्ग्राह्यमनित्यं- ख्यापयेत् ॥ ६ ॥

व्याधिं चेति । व्याधिं च कृतकं ख्यापयेत्, किं विशिष्टमित्याह-एक- मिति । अनन्यं ख्यापयेद्, येन कृतको ज्ञायेत, अनिमित्तम् = आकस्मिकम्, अजुगुप्सितम् = अनिन्दितं, निन्दिते ह्यनभिगमनीया स्याद्, अचक्षु- रिति । इन्द्रियोपलक्षणार्थं चक्षुर्ग्रहणं, शिरोऽर्तिमुदरशूलं च, अनित्य- मस्थायिनम् ॥ ६ ॥

अस्मिन्ख्यापिते किं फलमित्याह—

सति कारणे तदपदेशं च नायकानभिगमनम् ॥ ७ ॥

सतीति । कारणे कामुकान्तराभिगमने, तदपदेशं = व्याध्यपदेशम् ॥७ ॥

अनभिगमने च व्याधिपीडाख्यापनार्थं विधिमाह—

निर्माल्यस्य तु नायिका चेटिकां प्रेषयेत्ताम्बूलस्य च ॥ ८ ॥

निर्माल्यस्य त्विति । कृते, इत्यध्याहार्यं, नायिकेत्युक्ते न माता चेटिकां- प्रेषयेद्, अनेनापि सुखं स्थास्यामीत्युक्त्वा ताम्बूलस्योपयुक्तस्य वा कृते॥८॥

वृत्तं च प्रत्यक्षे परोक्षे वा कान्तेन, तत्र पूर्वमधिकृत्य रहोगतमाह—

व्यवाये तदुपचारेषु विस्मयः, चतुःषष्ट्यां शिष्यत्वं, तदुपदि- ष्टानां च योगानामाभीक्ष्ण्येनोनुयोगः, तत्सात्म्याद्रहसि वृत्तिः, मनोरथानामाख्यानं, गुह्यानां वैकृतप्रच्छादनं, शयने परावृत्त- स्यानुपेक्षणम्, आनुलोम्यं गुह्यस्पर्शने, सुप्तस्य चुम्बनम्,