कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

३४४ सटीक कामसूत्रे [ ७ अधिकरणे,

पङ्कोत्पलेति। कदम्बमिति, ब्रजकदम्बं, सर्जकसुगन्धौ वीरणस्थाने वर्षासु जायते, विशालीकरणमेकरात्रे ॥ ३७ ॥

स्नुहीसोमार्कक्षारैरवल्गुजाफलैर्भावितान्यामलकानि केशानां श्वेतीकरणम् ॥ ३८ ॥

स्नुहीसोमार्कक्षारैरिति । दग्ध्वा परिस्राव्य च जलं ग्राह्यम्, अवल्गुजाफलैश्च क्षारैः ॥ ३८ ॥

मदयन्तिकाकुटजकाञ्जनिकागिरिकर्णिकाश्लक्ष्णपर्णीमूलैः-स्नानं केशानां प्रत्यानयनम् ॥ ३९ ॥

मदयन्तिका प्रसिद्धा, कुटजको यस्येन्द्रयवाः फलानि, अञ्जनिका कृष्णकुसुमा प्रतीता, गिरिकर्णिका प्रतीता, श्लक्ष्णपर्णी काश्मीरी, केशानामिति । श्वेतीकृतानां प्रत्यानयनं पुनः कृष्णीकरणमित्यर्थः ॥३९॥

एतैरेव सुपकेन तैलेनाभ्यङ्गात्कृष्णीकरणात् क्रमेणास्य प्रत्यानयनम् ४०

एतैरेवेति । कषायकल्कीकृतैः, क्रमेणेति । दिवसक्रमेण स्वयमेव निवर्तते कार्ष्ण्यम् ॥ ४० ॥

श्वेताश्वस्य मुष्कस्वेदैः सप्तकृत्वो भावितेनालक्तकेन रक्तोऽधरः श्वेतो भवति ॥ ४१ ॥

श्वेतेति । मुष्कस्वेदेनेति । वृषणप्रस्वेदेन ॥ ४१ ॥

मदयन्तिकादीन्येव प्रत्यानयनम् ॥ ४२ ॥

मदयन्तिकेति । स्पष्टम् ॥ ४२ ॥

बहुपादिकाकुष्ठतगरतालीसदैवदारुवज्रकन्दकैरुपलिप्तं वंशं वादयतो या शब्दं शृणोति सा वश्या भवति ॥ ४३ ॥

बह्विति । उपलिप्तमिति । औषधजलेन बहिरन्तश्च बहुशः क्षालितोपलिप्तो भवति ॥ ४३ ॥

धत्तूरफलयुक्तोऽभ्यवहार उन्मादकः ॥ ४४ ॥

धत्तूरति । अभ्यवहार इति । यदशनं पानं वा ॥ ४४ ॥

गुडो, जीर्णितश्च प्रत्यानयनम् ॥ ४५ ॥

गुडो भक्षितः प्रत्यानयनम्, अभ्यवहारो वा यदा जीर्णो भवति तदा स्वच्छता ॥ ४५ ॥

हरितालमनःशिलाभक्षिणो मयूरस्य पुरीषेण लिप्तहस्तो यद् द्रव्यं स्पृशति तन्न दृश्यते ॥ ४६ ॥

हरितामालमनःशिलाभक्षिण इति । उपवासं कारितस्य मासेन देयम्॥४६॥

अङ्गारतृणभस्मना तैलेन विमिश्रमुदकं क्षीरवर्णं भवति ॥४७॥