कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

५२ सटीके कामसूत्रे [ १ अधिकरणे,

कथां गोष्ठीषु कथयँल्लोके बहुमतो भवेत् ॥ ५० ॥

नात्यन्तमिति । कश्चिदेव संस्कृतं वेत्ति देशभाषां च, कथां काव्यकलाविषयां चर्चाम् ॥ ५० ॥

या गोष्ठी लोकविद्विष्टा या च स्वैरविसर्पिणी । परहिंसाऽऽत्मिका या च न तामवतरेद् बुधः ॥ ५१ ॥

या गोष्ठीति । यदा स्वयं गोष्ठीं न प्रवर्तयेत्तदाऽन्यप्रवर्तितां यायात्, तत्रापि या लोकविद्विष्टा=लोकस्यासंमता स्वैरविसर्पिणी=स्वातन्त्र्येण प्रवृत्ता निरङ्कुशेत्यर्थः परहिंसाऽऽत्मिका=परदूषणपरा, न तत्रावतरेद् बुधः, तत्र ह्यवतरणमबुधस्य दृश्यते ॥ ५१ ॥

लोकचित्तानुवर्तिन्या क्रीडामात्रैककार्यया । गोष्ठ्या सह चरन्विद्वाँल्लोके सिद्धिं नियच्छति ॥ ५२ ॥ इति श्रीवात्स्यायनीये कामसूत्रे साधारणे प्रथमेऽधिकरणे नागरकवृत्तं चतुर्थोऽध्यायः ।

कया सह विवरेदित्याह—लोकचित्तेति । लोकचित्तानुरञ्जनं क्रीडा च फलं गोष्ठ्याः, सिद्धिं नियच्छति प्राप्नोति, लोकसिद्धो भवति, किंपुनः स्त्रीष्वित्यर्थः, स्वयं गोष्ठीप्रवर्तनेऽप्ययमेव विधिः ॥ ५२ ॥

इति श्रीवात्स्यायनीयकामसूत्रटीकायां यशोधररचितायां जयमङ्गलाऽऽख्यायां साधारणे प्रथमेऽधिकरणे नागरकवृत्तं चतुर्थोऽध्यायः ।

---

पञ्चमोऽध्यायः ।

गार्हस्थ्यमधिगम्येति ससहायस्योपक्रमा इति दूतानां संप्रेषणमित्युक्तम्, तत्र को नायकः ? कया नायिकया गार्हस्थ्यमधिगम्य नागरकवृत्तं वर्तेत ? कैश्च सहायैः? किं च दूतस्य कर्मेति ? तेषां विमर्शो निरूपणमिति नायकसहायदूतककर्मविमर्श उच्यते. नायक इति 'पुमान्स्त्रिया' ।१।२।६८। इत्येकशेषनिर्देशान्नायकयोरित्यर्थः, दूतकर्मेति । दूत्या दूतस्य चेत्यर्थः, तत्र बहु वक्तव्यत्वात्प्राङ् नायिका फलतोऽन्यकारणतश्च विमृश्यते-

कामश्चतुर्षु वर्णेषु सवर्णतः शास्त्रतश्चानन्यपूर्वायां प्रयुज्यमानः पुत्रीयो यशस्यो लौकिकश्च भवति ॥ १ ॥

कामश्चतुर्ष्विति । सवर्णत इति । यथा ब्राह्मणेन ब्राह्मण्याम्, यथा च शूद्रेण शूद्रायाम्, शास्त्रत इति । शास्त्रोक्तेन वरणादिना विवाहविधानेन, अनन्यपूर्वायां=भार्यात्वेनाधिगतायाम्, प्रयुज्यमानः=प्रवर्त्यमानः, पुत्री-