कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

७६ कर्पूरमञ्जरी विचक्षणा—एस कुरवअतरू । ( कर्पूरमञ्जरी तमालिङ्गति ।) राजा— णवकुरवअरुक्खो कुंभथोरत्थणीए रहसविरइदेणं णिब्भरालिंगणेणं । तह कुसुमसमिद्धिं लंभिदो सुंदरीए जह भसलउलाणं पेत्थ जत्ता समत्ता ॥ ४४ ॥ विदूषकः—भो, पेक्ख पेक्ख महेंदजालं । जेण,— बालो वि कुरअवतरू तरुणीए गाढमुवगूढो । सहस त्ति कुसुमणियरं मंअणसरे विअ समुग्गिरइ ॥ ४५ ॥ विचक्षणा— एष कुरवकतरुः । राजा— नवकुरवकवृक्षः कुम्भस्थूलस्तन्या रभसविरचितेन निर्भरमालिङ्गनेन । तथा कुसुमसमृद्धिं लम्भितः सुन्दर्या यथा भ्रमरकुलानां तत्र यात्रा प्रवृत्ता ॥ जातेति यावत् । 'अथ च तत्र' इति 'ततः' इत्यर्थे । तत्र ततो यात्रा गमनागमनं समाप्तमित्यर्थः । सर्वदा तत्रैव तिष्ठन्तीति भावः । यद्वा,—असमाप्तेति नञ्प्रश्लेषः । सप्तेति विषयसप्तमी । तथा च तद्विषये यात्रा वृत्तान्तरात्प्रागमनं तन्न समाप्त- मित्यर्थ । अनेन कुसुमोद्गमः, तत्र च सौरभातिशयो व्यङ्ग्यते । अत्रापि छेकानुप्रा- सरूपकोपमासंकरा अलंकाराः । विदूषकः— भोः, प्रेक्षस्व प्रेक्षस्व महेन्द्रजालम् । येन,— बालोऽपि कुरवकतरुस्तरुण्या गाढमुपगूढः । झेति कुसुमनिकरं मदनशरमिव समुद्गिरति ॥

• इति टीकाकृतः पाठः । १ 'मदनमरे' इति टीकाकारः ।