काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ३ । १ । २ ॥ २५३ चानाय्यो ऽनित्यवदिति चेद्दूक्षिणाग्नौ कृतं भवेत् । यज्ञयोगे तु तं विद्यादानेयो ह्यन्यथा भवेत् ॥ प्रचार्य्यो ऽसंमतौ ॥ १२८ ॥ अविद्यमाना संमतिरस्मिन्नित्यसंमतिः । संमननं संमतिः । संप्रतता पूजा । प्रचार्य्य इति निपात्यते ऽसंमतावभिधेये । प्रचार्य्यश्चोरः । असंमताविति किम् । प्रचेयोऽन्यः । यद्येवं कथमेतत् । ज्येष्ठाय पुत्राय पिता ब्रह्मप्रब्रूयात् प्रचार्य्यायान्तेवासिने नान्यस्मै कस्मै चनेति । संमतिरभिलाषोऽप्युच्यते । तद- भावेन निष्कामतया असंमतिरन्तेवासी भवति । तस्मै निष्कामाय मोक्षार्थे यत- मानायान्तेवासिने प्रचार्य्याय ब्रह्म प्रब्रूयादिति युज्यते ॥ पाय्यसांनाय्यनिकाय्यधाय्या मानहविर्निवाससामि- धेनीषु ॥ १२९ ॥ पाय्यादयः शब्दा निपात्यन्ते यथासंख्यं,माने हविषि निवासे सामिधे- न्यां चाभिधेयायाम् । पाय्य इति माङो ण्यत्प्रत्यय आदेःपत्वं च निपात्यते । माने । पाय्यं मानम् । मेयमन्यत् । संपूर्वान्नयतेर्यदायादेशावुपसर्गदीर्घत्वं च निपात्यते । सांनाय्यं हविः । सचेयमन्यत् । हविष्त्वाच्च हविर्विशेष एवावतिष्ठते । निपूर्वाच्चिनोतेर्यदायादेशावादिकुत्वं च निपात्यते । निकाय्यो निवासः । निचे- यमन्यत् । धाय्येति धाञो ण्यत्प्रत्ययो निपात्यते सामिधेनी चेत्सा भवति । धाय्या सामिधेनी । धेयमन्यत् । सामिधेनीशब्द ऋग्विशेषस्य वाचकः तत्र च धाय्येति न सर्वा सामिधेन्युच्यते किं तर्हि का चिदेव । रुढिशब्दो ह्ययं तथा चासामिधेन्यामपि दृश्यते धाय्याः शंसत्यग्निर्नैता त्वं सोमक्रतुभिरिति ॥ क्रतौकुण्डपाय्यसंचाय्यौ ॥ १३० ॥ कुण्डपाय्य संचाय्य इत्येतौ शब्दौ निपात्येते क्रतावभिधेये । कुण्डशब्दे तृतीयान्तउपपदे पिबतेर्भूतोत्तरधिकरखे यत्प्रत्ययो निपात्यते युक्व । कुण्डेन पीयते ऽस्मिन्सोम इति कुण्डपाय्यः क्रतुः । यतो ऽनाव इति स्वरः । संपूर्वा- च्चिनोतेर्यदायादेशौ निपात्येते । संचीयते ऽस्मिन्सोम इति संचाय्यः ऋतुः । क्रताविति किम् । कुण्डपानम् । संचेयः ॥ अग्नौ परिचाय्योपचाय्यसमूह्याः ॥ १३१ ॥ परिचाय्य उपचाय्य समूह्य इत्येते शब्दा निपात्यन्ते अग्नावभिधेये । परि- पूर्वाच्चिनोतेर्यदायादेशौ निपात्येते । परिचाय्यः । उपचाय्यः । संपूर्वादूहः संप्र- सारणं दीर्घत्वं च निपात्यते । समूह्यं चिन्वीत पशुकामः । अग्नाविति किम् । परिचेयम् । उपचेयम् । संवाह्यम् ॥