काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

२१४ ॥ काशिका ॥ ३ ॥ ३ ॥ परौ घः ॥ ८४ ॥ करणे हन इत्येव । परिशब्दउपपदे हन्तेर्द्धातोरण् प्रत्ययो भवति । करणे कारके घशब्दश्चादेशः । परिहन्यतेनेनेति परिघः । पलिघः ॥ उपघ्न आश्रये ॥ ८५ ॥ उपपूर्वस्य हन्तेरण् प्रत्यय उपधालोपश्च निपात्यते । आश्रयशब्दः सामीप्यं प्रत्यासत्तिं लक्षयति । पर्वतोपघ्नः । ग्रामोपघ्नः । आश्रयइति किम् । पर्वतोपघात एवान्यः ॥ संघोद्घौ गणप्रशंसयोः ॥ ८६ ॥ समुदोरुपपदयोर्हन्तेर्द्धातोरण् प्रत्ययो भवति टिलोपो घत्वं च निपात्यते, यथासंख्यं गणेभिधेये प्रशंसायां गम्यमानायाम् । संघः पशूनाम् । उद्घो मनुष्यः । गणप्रशंसयोरिति किम् । संघातः ॥ निघो निमितम् ॥ ८७ ॥ निघ इति निपूर्वाद्धन्तेरण् प्रत्ययष्टिलोपो घत्वं च निपात्यते, निमितं चेदभिधेयं भवति । समन्तान्मितं निमितम् । समारोहपरिणाहम् । निघा वृक्षाः । निघाः शालयः । निमितमिति किम् । निघातः ॥ द्वितः क्त्रिः ॥ ८८ ॥ भावे ऽकर्त्तरि च कारकेइति वर्तते । डु इत्यस्य तस्माद् द्वितो धातोः क्त्रिः प्रत्ययो भवति । क्त्रेर्मम्नित्यमिति वचनात् केवलो न प्रयुज्यते । डुपचष् पाके । पक्त्रिमम् । डुप्वप् । उप्त्रिमम् । डुकृञ् । कृत्रिमम् ॥ द्वितो ऽथुच् ॥ ८९ ॥ टु इत्यस्य तस्मात द्वितो धातोरथुच् प्रत्ययो भवति भावादौ । टुवेपृ । वेपथुः । टुओश्वि । श्वयथुः । टुदु । दवथुः ॥ * यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षो नङ् ॥ ९० ॥ भावे ऽकर्त्तरि च कारकेइति वर्तते । यजादिभ्यो धातुभ्यो नङ् प्रत्ययो भवति । ङकारो गुणवृद्धिनिषेधार्थः । यज्ञः । याञ्चा । यत्नः । विश्नः । प्रश्नः । रक्ष्णः । प्रच्छेरसंप्रसारणं ज्ञापकात् प्रश्ने चासन्नकालइति ॥ स्वप्नो नन् ॥ ९१ ॥ स्वपेद्धातोर्नन् प्रत्ययो भवति । नकारः स्वरार्थः । स्वप्नः ॥ उपसर्गे घोः किः ॥ ९२ ॥

• टुदु । दवथुः । इदं कुत्र चिदधिकम् ।