काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ४ । १ ॥ २८३ भारद्वाजश्चेत्। शौङ्गिरन्यः। छागलो भवत्यात्रेयश्चेत्। छागलिरन्यः। शुङ्गा- शब्दं स्त्रीलिङ्गमन्थे पठन्ति ततो ढकं प्रत्युदाहरन्ति शौङ्गेय इति। द्वयमपि चैतत्प्रमाणमुभयथा सूत्रप्रणयनात् ॥ पीलाया वा ॥ ११८ ॥ तस्यामिकाणो बाधके ष्ठाच् इति ढकि प्राप्ते ऽण्प्रत्ययः पक्षे विधीयते। पीलाया अपत्ये वाऽण्प्रत्ययो भवति। पीलाया अपत्यं, पैलः। पैलेयः ॥ ढक्च मण्डूकात् ॥ ११९ ॥ मण्डूकशब्दादपत्ये ढक् प्रत्ययो भवति। चकारादण् च वा। तेन त्रैरूप्यं भवति। माण्डूकेयः। माण्डूकः। माण्डूकिः ॥ स्त्रीभ्यो ढक् ॥ १२० ॥ स्त्रीग्रहणेन टाबादिप्रत्ययान्ताः शब्दा गृह्यन्ते। स्त्रीभ्यो ऽपत्ये ढक् प्रत्ययो भवति। सौपर्णेयः। वैनतेयः। स्त्रीप्रत्ययविज्ञापनादसत्यर्थग्रहणे इह न भवति। एडबिडो ऽपत्यं, दरदो ऽपत्यम्, ऐडबिडः, दारद, इति ॥ वड- वाया वृषे वाच्ये ॥ * ॥ वाडवेयो वृषः स्मृतः। अपत्ये प्राप्तस्ततो ऽण्प्रत्ययश्च विधीयते, तेनापत्ये वाडव इति भवति ॥ अण् क्रुञ्चाकोकिलात्स्मृतः ॥ * ॥ क्रुञ्चाया अपत्यं, क्रौञ्चः। कौकिलः ॥ द्व्यचः ॥ १२१ ॥ स्त्रीभ्य इत्येव। द्व्यचः स्त्रीप्रत्ययान्तादपत्ये ढक् प्रत्ययो भवति। तस्यामि- कायोपवादः। दत्ताया अपत्यं, दात्तेयः। गौपेयः। द्व्यच इति किम्। यामुनः ॥ इतश्चानिञः ॥ १२२ ॥ स्त्रीग्रहणं निवृत्तम्। चकारो द्व्यच इत्यस्यानुकर्षणार्थः। इकारान्ता- त्प्रातिपदिकादनिञन्तादपत्ये ढक् प्रत्ययो भवति। बाचेयः। नैधेयः। इत इति किम्। दात्तिः। प्रात्तिः। अनिञ इति किम्। दाक्षायणः। प्लाक्षायणः। द्व्यच इत्येव। मरीचेरपत्यं, मारीचः ॥ शुभादिभ्यश्च ॥ १२३ ॥ शुभ इत्येवमादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यो ढक् प्रत्ययो भवति। यथायोग- मिञादीनामपवादः। शौभेयः। वैष्टपुरेयः। चकारोऽनुक्तसमुच्चयार्थ आकृतिगण- तामस्य बोधयति। गार्हेयः पाण्डवेय इत्येवमादि सिद्धं भवति। शुभ। विष्ट- पुर । ब्रह्मकृत । शतद्वार । शतावर । शलाका । शालाचल । शलाकाछू । लेलागू । विमातृ । विधवा । शुकसा । रोहिणी । इकिली । दिशा । शालूक । अजवस्ति । शकन्धि ॥ ततस्तस्यामयोर्वासिद्धे ॥ गोधा । हकूलाष । सबीव ।