काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

५७२ ॥ काशिका ॥ ६ ॥ २ ॥ तृतीयेति वर्तते । मिश्र इत्येतदुत्तरपदमनुपसर्गं तृतीयान्तात्परमन्तो- दात्तं भवत्यसंधौ गम्यमाने । गुडमिश्राः । तिलमिश्राः । सर्पिर्मिश्राः । मिश्र- मिति किम् । गुडधानाः । अनुपसर्गमिति किम् । गुडसंमिश्राः । इहानुपसर्गग्र- हणं ज्ञापकमन्यत्र मिश्रग्रहणे सोपसर्गग्रहणस्य । तेन मिश्रश्लक्ष्णैरिति सोपस- र्गेणापि मिश्रशब्देन तृतीयासमासो भवति । असंधाविति किम् । ब्राह्मण- मिश्रो राजा । ब्राह्मणैः सह संहित ऐकार्थ्यमापन्नः । संधिरिति हि यत्नबन्धे- नैकार्थ्यमुच्यते । केचित्पुनराहुर्हृद्यमाणे विशेषाप्रत्यासत्तिः संधिरिति । तत्र राजा ब्राह्मणैः सह देशप्रत्यासत्तावपि सत्यां मूर्तेर्विभागो गृह्यतइति ब्राह्मण- मिश्रो राजेति प्रत्युदाह्रियते । उदाहरणेष्वविभागापत्तिरेव गुडमिश्रा इति ॥ नञो गुणप्रतिषेधे संपाद्यर्हहितालमर्थास्तद्धिताः ॥ १५५ ॥ संपादि अर्ह हित अलम् । इत्येवमर्था ये तद्धितास्तदन्तान्युत्तरपदानि नञो गुणप्रतिषेधे वर्त्तमानात्पराण्यन्तोदात्तानि भवन्ति । संपादि । कर्णवेष्ट- काभ्यां संपादि, मुखं कार्यवेष्टकिकं, न कार्यवेष्टकिकम्, अकार्यवेष्टकिकम् । अर्ह । छेदंमर्हति छैदिकः । न छैदिको ऽच्छैदिकः । हित । वत्सेभ्यो हितो वत्सीयो, न वत्सीयो ऽवत्सीयः । अलमर्थ । संतापाय प्रभवति सांतापिकः । न सांतापिको ऽसांतापिकः । नञ इति किम् । गर्दभरथमर्हति गार्दभरथिकः । विगार्दभरथिकः । गुणप्रतिषेधइति किम् । गार्दभरथिकादन्यो ऽगार्दभरथिकः । गुण इति तद्धितार्थप्रवृत्तिनिमित्तं संपादिताद्युच्यते । तत्प्रतिषेधो यत्रोच्यते समासे तत्रायं विधिः । कर्णवेष्टकाभ्यां न संपादि मुखमिति । संपाद्यर्हहिता- लमर्था इति किम् । पाणिनीयमधीते पाणिनीयो न पाणिनीयो ऽपाणिनीयः । तद्धिता इति किम् । कन्यां वोढुमर्हति कन्यावोढा न वोढा ऽवोढा अर्हे कृत्यतृचश्चेति तृच् ॥ ययतोश्चातदर्थे ॥ १५६ ॥ य यत् इत्येतौ यौ तद्धितावतदर्थे वर्त्तेते तदन्तस्योत्तरपदस्य नञो गुणप्रतिषेधविषयादन्त उदात्तो भवति । पाशानां समूहः पाश्या न पाश्या अपाश्या । अतृष्या । यत् । दन्तेषु भवं दन्त्यं न दन्त्यमदन्त्यम् । प्राक्रीडम् । अतदर्थेइति किम् । पादार्थमुदकं पाद्यम् । न पाद्यमपाद्यम् । तद्धिता इत्येव । अदेयम् । गुणप्रतिषेधइत्येव । दन्त्यादन्यददन्त्यम् । निरनुबन्धकाऽनुबन्ध- कयोर्ययतोर्ग्रहणादिह न भवति । वामदेवाड्ढ्यड्ढ्यौ । वामदेव्यं न वामदे- व्यमवामदेव्यमिति ॥

1. मुखावयवस्योदन्तः ॥ १५७ ॥