काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

६९४ ॥ काशिका ॥ ७ ॥ २ ॥ ग्रहणमिह न क्रियते तदा द्विवेचनात् परत्वाद् घसिभसोर्हलि चेति उपधालोपे कृते द्विवचनमेव न स्यादनच्कत्वाद्, इह तु घसिग्रहणाद् उपधालोपमपि परत्वादिटागमो बाधते । तत्र कृते गमहनजनखनघसामित्युपधालोपः । स च द्विवेचनेऽचीति द्विवेचने कर्तव्ये स्थानिवद्भवति, तेन जक्षिवानिति सिध्यति ॥ विभाषा गमहनविदविशाम् ॥ ६८ ॥ गम हन विद विश इत्येतेषां धातूनां वसो विभाषा इडागमो भवति । गम । जगमिवान् । जगन्वान् । मो नो धातोरिति नकारः । हन । जघ्निवान् । जघन्वान् । विद । विविदिवान् । विविद्वान् । विश । विविशिवान् । विविश्वान् । विशिना । साहचर्यादिह विदेस्तौदादिकस्य लाभार्थस्य ग्रहणम् । ज्ञानार्थस्य तु नित्यं विविद्वानित्येव भवति ॥ दृशेश्चेति वक्तव्यम् ॥ * ॥ ददृशिवान् । ददृश्वान् ॥ सनिंससनिवांसम् ॥ ६९ ॥ सनोतेः सनतेर्वा धातोः सनिंससनिवांसमिति निपात्यते* । वाञ्जि- त्वाग्ने सनिंससनिवांसम् । इडागम एत्वाभ्यासनोपाभावश्च निपात्यते । सनि- ङ्पूर्वादन्यत्र सेमिवांसमित्येव भवति । छन्दसोदं निपातनं विज्ञायते† । भाषायां सेनिवांसमिति भवति ॥ ऋद्धनोः स्ये ॥ ७० ॥ ऋकारान्तानां धातूनां हन्तेश्च स्ये इडागमो भवति । करिष्यति । हनि- ष्यति । हरिष्यति । स्वृतेर्वृतत्वादृद्धनोः स्यइत्येतद्भवति विप्रतिषेधेन । स्वरि- ष्यति । तपरकरणं विस्पष्टार्थम् ॥ अञ्जेः सिचि ॥ ७१ ॥ अञ्जेः सिचि इडागमो भवति । आञ्जीत । आञ्जिष्टाम् । आञ्जिषुः । सिचीति किम् । आङ्क्ता । अङ्क्षिता । उदित्वाद् विभाषा भवति ॥ स्तुसुधूञ्भ्यः परस्मैपदेषु ॥ ७२ ॥ स्तु सु धूञ् इत्येतेभ्यः सिचि परस्मैपदे परतः इडागमो भवति । अस्ता- वीत् । असावीत् । अधावीत् । परस्मैपदेष्विति किम् । अस्तोष्ट । असोष्ट । अधोष्ट । अधविष्ट ॥ यमरमनमातां सक् च ॥ ७३ ॥ यम रम नम इत्येतेषामङ्गानामाकारान्तानां च सकागमो भवति पर- स्मैपदे सिचि इडागमश्च । यम् । अयंसीत् । अयंसिष्टाम् । अयंसिषुः । अरं-

• सनिङ्पूर्वस्य सनोतेः सनतेर्वा सनिंससनिवांसमिति निपात्यते इत्येकस्मिन्पुस्तके पाठः † इयं चानुपूर्वी छन्दस्येव विद्यतेति छन्दसोदं निपातनं विज्ञायते इति वा० ग्र० ।