काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

८०२ ॥ काशिका ॥ ८ ॥ ३ ॥ अग्नेरुत्तरस्य स्तुत स्तोम सोम इत्येतेषां सकारस्य मूर्द्धन्यादेशो भवति समासे। अग्निष्टुत्। अग्निष्टोमः। अग्नीषोमः॥ अग्नेर्दीर्घोत्सोमस्येष्यते ॥ तेनेह न भवति। अग्निसोमौ माणवकौ। तथा च ज्योतिरग्निः सोमो लता- विशेषः। अग्निसोमौ तिष्ठतः। समा इत्येव। अग्ने सोमः॥ ज्योतिरायुषः स्तोमः ॥ ८३ ॥ ज्योतिस् आयुस् इत्येताभ्यामुत्तरस्य स्तोमसकारस्य मूर्द्धन्यादेशो भवति समासे। ज्योतिष्टोमः। आयुष्टोमः। समासइत्येव। ज्योतिः स्तोमं दर्शयति ॥ मातृपितृभ्यां स्वसा ॥ ८४ ॥ मातृ पितृ इत्येताभ्यामुत्तरस्य स्वसृसकारस्य समासे मूर्द्धन्यादेशो भवति। मातृष्वसा। पितृष्वसा॥ मातुःपितृभ्यामन्यतरस्याम् ॥ ८५ ॥ मातुर् पितुर् इत्येताभ्यामुत्तरस्य स्वसृशब्दस्यान्यतरस्यां मूर्द्धन्यादेशो भवति समासे। मातुःष्वसा। मातुःस्वसा। पितुःस्वसा। पितुःष्वसा। मातुःपितुरिति रेफान्तयोरेतद्ग्रहणम्। एकदेशविकृतस्यानन्यत्वाद्विसर्जनीया- न्तात्सकारान्ताच्च षत्वं भवति। समासइत्येव। वाक्ये मा भूत्। मातुः स्वसे- त्येव नित्यं भवति ॥ अभिनिसस्तनः शब्दसंज्ञायाम् ॥ ८६ ॥ अभि निस् इत्येतस्मादुत्तरस्य स्तनतिसकारस्य मूर्द्धन्यादेशो भवति अन्यतरस्यां शब्दसंज्ञायां गम्यमानायाम्। अभिनिष्टानो वर्णः। अभिनिष्टानो विसर्जनीयः। अभिनिस्तानो वर्णः। अभिनिस्तानो विसर्जनीयः * । शब्दसंज्ञा- यामिति किम्। अभिनिस्तनति मृदङ्गः †। समासइत्यतः प्रभृति निवृत्तम् ॥ उपसर्गप्रादुर्भ्यामस्तिर्यच्परः ॥ ८७ ॥ उपसर्गस्याचिन्मित्तात्प्रादुस्शब्दाच्चोत्तरस्य यकारपरस्याच्परस्य चास्ति- सकारस्य मूर्द्धन्यो भवति। अभिषन्ति। निषन्ति। विषन्ति। प्रादुःषन्ति। अभिष्यात्। निष्‍यात्। विष्यात्। प्रादुःष्यात्। उपसर्गादिति किम्। दधि स्यात्। मधु स्यात्। अस्तीति किम्। अनुसृतम्। विसृतम्। अथासत्यपि अस्तिग्रहणे सकारमेव प्रति उपसर्ग आश्रीयते ।' प्रादुः शब्दस्य च कृभ्वस्ति- ष्वेव प्रयोग इत्यन्यत्राप्रसङ्गः। तथाप्येतत्प्रत्युदाहर्त्तव्यम्। अनुसूते अनुसूः।

• विसर्जनीयस्यैषा संज्ञेत्यधिकं पुस्तकान्तरे । † क्वचिदिदं नास्ति।