काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

६६ ॥ काशिका ॥ १ । ४ ॥ प्राध्वं बन्धने ॥ ७८ ॥ कृञीति वर्तते । प्राध्वमिति मकारान्तमव्ययमानुकूल्ये वर्तते, तदानु- कूल्यं बन्धनहेतुकं यदा भवति, तदा प्राध्वंशब्दः कृञि नित्यं गतिसंज्ञो भवति । प्राध्वंकृत्य । बन्धन इति किम् । प्राध्वं कृत्वा शकटं गतः ॥ जीविकोपनिषदावौपम्ये ॥ ७९ ॥ कृञीति वर्तते । जीविका उपनिषदित्येतौ शब्दौ चौपम्ये विषये कृञि गतिसंज्ञौ भवतः । जीविकाकृत्य । उपनिषत्कृत्य । औपम्य इति किम् । जीविकां कृत्वा गतः ॥ ते प्राग्धातोः ॥ ८० ॥ ते गत्युपसर्गसंज्ञकाः धातोः प्राक् प्रयोक्तव्याः । तथा चैवोदाहृताः । तेप्राग्वचनमुपसर्गार्थम् । गतयो ह्यनन्तराः ॥ छन्दसि परे ऽपि ॥ ८१ ॥ प्राक् प्रयोगे प्राप्ते छन्दसि परेऽप्यनुज्ञायन्ते । छन्दसि विषये गत्युप- सर्गसंज्ञकाः परेऽपि पूर्वेऽपि प्रयोक्तव्याः । न च परेषां प्रयुज्यमानानां संज्ञाकार्ये किं चिदस्ति । केवलं परप्रयोगेऽपि क्रियायोग एवामस्तीति ज्ञाप्यते । याति त्रि हस्तिना । हन्ति नि मुष्टिना । निहन्ति मुष्टिना ॥ व्यवहिताश्च ॥ ८२ ॥ व्यवहिताश्च गत्युपसर्गसंज्ञकाः छन्दसि दृश्यन्ते । आ मन्द्रैरिन्द्र हरि- भिर्याहि मयूररोमभिः । आयाहि ॥ कर्मप्रवचनीयाः ॥ ८३ ॥ कर्मप्रवचनीया इत्याधिकारो वेदितव्यः । यानित ऊर्ध्वमनुक्रमिष्यामः कर्मप्रवचनीयसंज्ञास्ते वेदितव्याः । यदधिकोरीश्वर इति यावद्वक्ष्यति । कर्मप्रवच- नीयप्रदेशाः कर्मप्रवचनीययुक्ते द्वितीयेत्येवमादयः ॥ अनुर्लक्षणे ॥ ८४ ॥ अनुशब्दो लक्षणे द्योत्ये कर्मप्रवचनीयसंज्ञो भवति । शाकल्यस्य संहिता- मनु प्रावर्षत् । अनुवृक्षमन्वसिञ्चत् । अगस्त्यमन्वसिञ्चन्नापः । किमर्थमि- दमुच्यते । यावता लक्षणेत्थंभूताख्यानेति सिद्धैवानोः कर्मप्रवचनीयसंज्ञा । हेत्वर्थे तु वचनं हेतुतृतीयां बाधित्वा द्वितीयेव यथा स्यात् ॥ तृतीयार्थे ॥ ८५ ॥ अनुशब्दस्तृतीयार्थे द्योत्ये कर्मप्रवचनीयसंज्ञो भवति । नदीमन्ववसिता सेना । पर्वतमन्ववसिता सेना । पर्वतेन संबद्धेत्यर्थः ॥