कथासरित्सागर : प्रथम खण्ड (लम्बक १ से ५)

११७ कथासरित्सागर

पूर्वजैरपि हि प्राचीप्रक्रमणं जित्वा दिशः। गङ्गोपकण्ठे वासश्च विहितो हस्तिनापुरे ॥६३॥ शतानीकस्तु कौशाम्बीं रम्यभावन शिश्रिये। साम्राज्ये पौरुषाधीने पश्यन्देशमकारणम् ॥६४॥ इत्युक्त्वा विरते तत्र तस्मिन्यौगन्धरायणे। राजा पुरुषकारैकबहुमानादभाषत ॥६५॥ सत्यं न देशनियमः साम्राज्यस्येह कारणम्। संपत्सु हि सुसत्त्वानामर्थहेतुः स्वपौरुषम् ॥६६॥ एकोऽप्याश्रयहीनोऽपि लक्ष्मीं प्राप्नोति सत्त्ववान्। श्रुता किं नात्र युष्माभिः पुरा सत्त्ववतः कथा ॥६७॥ एवमुक्त्वा स नरेशः सचिबानभ्यधित पृच्छतः। विचित्रां सन्निधौ देव्योरिमामकथयत्कथाम् ॥६८॥ अथ आदित्यसेनस्य तेजस्वत्याश्च कथा अस्ति भूतलविख्याता येयमुज्जयिनी पुरी। तस्यामादित्यसेनाख्यः पूर्वमासीन्महीपतिः ॥६९॥ आदित्यस्येव यस्याह्वं न ध्वास्तांस किञ्च क्वचित्। प्रतापमिलयस्यैकश्चक्रवर्तितया रयः ॥७०॥ भासत्युच्छ्रिते व्योम्नि यच्छत्रे तुहिनत्विषि। न्यवर्तन्तातपत्राणि राज्ञामपगतोष्मणाम् ॥७१॥ समस्तभूतकाभोगसम्भवानां बभूव सः। भाजनं सर्वरत्नानामम्बुराशिरिवाम्भसाम् ॥७२॥ स कदाचन कस्यापि हेतोर्यात्रागतो नृपः। ससैन्यो जाह्नवीकूलमासाद्यावस्थितोऽभवत् ॥७३॥ तत्र स गुणवर्माख्यः क्षोभ्याख्यस्तत्प्रदेशजः। अभ्यगाद्रूपमादाय कन्यारत्नमुपायनम् ॥७४॥ रत्नं त्रिभुवनेऽप्येषा कन्योत्पन्ना गृहे मम। नान्यत्र दातुं शक्या च देवो हि प्रमुरीदृशः ॥७५॥ इत्याख्या प्रतीहारमुखेनाद्य प्रविश्य सः। गुणवर्मा निजां तस्मै राज्ञे कन्यामवर्धयत् ॥७६॥ स तां तेजस्वतीं नाम दीप्तिद्योतित-दिङ्मुखाम्। अनङ्गमङ्गलावास-रत्न-दीपशिखामिव ॥७७॥ पश्यन्स्नेहमयो राजा क्लिष्टस्तत्कान्तितेजसा। कामाग्निनेव सन्तप्तः स्विन्नो विगलति स्म सः ॥७८॥