कथासरित्सागर : द्वितीय खण्ड (लम्बक ६ से १८)

द्वाःस्थैरावेदितांस्तांश्च प्रविष्टान् पृच्छति स्म सः । महावराहो नृपतिरनङ्गरतिसन्निधौ ॥९७॥ नाम किं कस्य युष्माकं जातिर्विज्ञानमेव च । एतद्राजवचः श्रुत्वा तेष्वेकोऽस्तं व्यजिज्ञपत् ॥९८॥ पञ्चपट्टिकनामाहं शूद्रो विज्ञानमस्ति मे । वयामि प्रत्यहं पञ्च पट्टिकायुगलानि यत् ॥९९॥ तेभ्य एकं प्रयच्छामि ब्राह्मणाय ददामि च । द्वितीयं परमेशाय तृतीयं च वसे स्वयम् ॥१००॥ चतुर्थं मे भवेद् भार्या यदि तस्यै ददामि तत् । शरीरयात्रां विक्रीय पञ्चमेन करोम्यहम् ॥१०१॥ अथ द्वितीयोऽप्याचख्यावहं भाषाज्ञसंज्ञकः । वैश्यो रुतं विजानामि सर्वेषां मृगपक्षिणाम् ॥१०२॥ ततस्तृतीयोऽप्यवददहं खड्गधराभिधः । क्षत्रियः खड्गयुद्धेन जीये नान्येन केनचित् ॥१०३॥ चतुर्थश्चाब्रवीज्जीवदत्ताख्योऽहं द्विजोत्तमः । गौरीप्रसादविद्याभ्यां जीवयामि मृतां स्त्रियम् ॥१०४॥ एवमुक्तवतां तेषां शूद्रविट्क्षत्रियास्त्रयः । रूपं शौर्यं बलं चैव शशंसुः पृथगात्मनः ॥१०५॥ ब्राह्मणो रूपवर्जं तु बलशौर्यं शशंस सः । ततो महावराहः स्वं क्षत्तारमवदन्नृपः ॥१०६॥ नीत्वा विश्रामयैतांस्त्वं सम्प्रति स्वगृहेऽखिलान् । तच्छ्रुत्वा स तथेत्युक्त्वा क्षत्ता त्वानानयद्गृहम् ॥१०७॥ ततोऽब्रवीत् स राजा तामनङ्गरतिमात्मजाम् । एषां चतुर्णां वीराणां पुत्रि कोऽभिमतस्तव ॥१०८॥ शूद्रश्च वायकर्मकः क्रियते तस्य किं गुणैः । वैश्यो द्वितीयः पक्ष्यादिरुतिज्ञश्च तस्य किम् ॥१०९॥ श्रुत्वैतत्पितरं तं सा प्राहानङ्गरतिस्तथा । चतुर्णामपि तातैषां न कोऽप्यभिमतो मम ॥११०॥ ताभ्यां कथमहं दद्यामात्मानं क्षत्रिया सती । तृतीयस्तुल्यवर्णो मे भवति क्षत्रियो गुणी ॥१११॥ किं तु सेवोपजीवी स दरिद्रः प्राणविक्रयी । पृथ्वीपतिसुता भूत्वा कथं स्यां तस्य गेहिनी ॥११२॥