काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

178 EXPLANATORY NOTES Also Bharata's Nāṭyaśāstra: न तत् ज्ञानं न तत् शिल्पं न सा विद्या न सा कला । न स योगो न तत् कर्म नाट्येऽस्मिन् यन्न दृश्यते ॥ 1-117. But Daṇḍin in his Kāvyādarśa condensed the same idea in a remarkably short sentence: श्रुतं च बहु निर्मलम् । 1-103. Later writers on poetics, such as Abhinavagupta, Mammaṭa and others followed the same list and illustrated each point in the same way as Rājaśekhara did. (See commentary of Abhinava- gupta on the above verse of Bharata (G.O.S. ed. p. 42) and the Kāvyaprakāśa 1-3). *[l. 6. उर्वशी. (शतपथ. 5-1-2) l. 11. यदेतन्मण्डलं Cf. महानारायणोपनिषत् XII. 2 ; l. 15. एतद्यत्. सूर्यशतक. 89.] ll. 17. Construe and translate:—अयं वेदवेदी समग्रः वर्गः यं वेदत्रितयमयं वेद=this entire group of people who profess to know the Vedas acknowledge him who is the embodiment of the three Vedas: सः सूर्यः वः श्रियेऽस्तु । *[l. 24. हंस प्रयच्छ ( विक्रमोर्वशीय. IV. 17. ) (Cf. वाक्यघटना । यथा-हंस etc. इयं पूर्वशास्त्रनिबद्धस्योत्तरार्धस्य तदर्थाननुयायिनाऽपि प्रस्तुतार्थविरुद्धेनैकवाक्यतयैव घटित- त्वाद्वाक्यघटना । सरस्वतीकण्ठाभरण. II. ] ll. 22-25. In this verse quoted from the Vikramorvaśīya, the king Purūravas requests a swan to return his beloved उर्वशी as it had misappropriated her graceful gait of walking. To accuse the swan with a charge of the theft of his beloved, Kālidāsa quotes Nārada where it is said that a person can be charged with the theft of the whole property when a portion of the stolen property is actually found in his possession. Cf. यथाऽऽह नारदः—अनेकार्थाभियुक्तेन सर्वद्रव्यापलापिना । विभावितैकदेशेन देयं यदभियुज्यते ॥ (Jīmūtavāhana's Vyavahāramātṛkā: Memoirs of A.S.B. p. 311.) निह्नुते लिखितं नैकमेकदेशविभावितः । दाप्यः सर्वं नृपेणार्थं न ग्राह्यस्त्वनिवेदितः ॥ (Yājñavalkya.—Vyavahārakāṇḍa 20.) एकदेशविभावितो नृपेण सर्वं दाप्यः ॥ Gautamasmṛti.