काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

CHAPTER X 485 यथा ग्रथ्नामि काव्यशशिनं विततार्थरश्मिम् ॥५९७॥ अत्र काव्यस्य शशिना अर्थानां च रश्मिभिः साधर्म्यं कुत्रापि न प्रतीतमित्यनुचितार्थत्वम् । निपेतुरास्यादिव तस्य दीप्ताः शरा धनुर्मण्डलमध्यभाजः । जाज्वल्यमाना इव वारिधारा दिनार्धभाजः परिवेषिणोऽर्कात् ॥५९८॥ अत्रापि ज्वलन्त्योम्बुधाराः सूर्यमण्डलात् निष्पतन्त्यो न संभवन्तीत्युपनिबध्यमानोऽर्थोनौचित्यमेव पुष्णाति ॥ उत्प्रेक्षायामपि संभावनं ध्रुवेवादय एव शब्दा वक्तुं सहन्ते न यथाशब्दोपि केवलस्यास्य साधर्म्यमेव प्रतिपादयितुं पर्याप्त- त्वात् तस्य चास्यामविवक्षितत्वादिति तत्राशक्तिरस्यावाचकत्वं दोषः । यथा and 'impossibility', which have been attributed to Simile,— these are included under the 'Impropriety of Meaning'. For example, in the expression 'I am stringing the moon of poetry with the rays of ideas',—Poetry is described as similar to the Moon, and Ideas to the rays ; while as a matter of fact, no such similarity is known to any one ; hence here we have the defect of the 'Impropriety of meaning'. Similarly in the following verse—'Out of the mouth of the king who was occupying the centre of the bow- circle, there fell resplendent arrows, like the flaming showers of rain from the encircled Sun occupying the meridian sky ;'—the 'falling of the flaming showers of rain out of the solar disc' is an impossible phenomenon ; hence the expression of such an idea only serves to lend support to the idea that it is 'improper'. In Poetical Fancy also, the fancy or imagination or