काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

CHAPTER I 7 अतादृशि गुणीभूतव्यङ्ग्यं व्यङ्ग्ये तु मध्यमम् । अतादृशि वाच्यादनतिशायिनि । यथा-- ग्रामतरुणं तरुण्या नववञ्जुलमञ्जरीसनाथकरम् । पश्यन्त्या भवति मुहुर्नितरां मलिना मुखच्छाया ॥ ३ ॥ अत्र वञ्जुललतागृहे दत्तसंकेता न गतेति व्यङ्ग्यं गुणीभूतं तदपेक्षया वाच्यस्यैव चमत्कारित्वात् ॥ शब्दचित्रं वाच्यचित्रमव्यङ्ग्यं त्ववरं स्मृतम् ॥ ५ ॥ चित्रमिति गुणालंकारयुक्तम् । अव्यङ्ग्यमिति स्फुट- प्रतीयमानार्थरहितम् । अवरम् अधमम् । यथा-- स्वच्छन्दोच्छलदच्छकच्छकुहरच्छातेतराम्वुच्छटा- मूर्च्छन्मोहमहर्षिहर्षविहितस्नानाह्निका ह्नाय वः । When the suggested meaning is not dominant, as described above, the poetry is but of middle excellence, and is called the Poetry of Subordinate Suggestion—(5) Example.—“There is a cloud on the face of the young damsel at the sight of the country youth, with a bunch of fresh Vañjula flowers.” Here the suggested meaning—‘thou hadst promised to bear me company in the Vañjula-bower, but thou never didst go there,’ is subordinate to the more beautiful ex- pressed meaning ‘cloud on the face.’ Non-suggestive poetry, consisting of fanciful words and meanings, is of the inferior kind called ‘Fanciful’ by the learned.—(5) Fanciful—that, is possessing ‘merits’ and ‘figures,’ non-suggestive, i.e., devoid of any clearly suggested meaning, ‘inferior’—of the lowest kind. Example : svachhandochchhaladachchhakachchhakuharachchhātētarāmbuchchhatā mūrcchhanmohamaharṣiharṣavihitasnānāhnikāhnāya vaḥ ।