किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

१२४ किरातार्जुनीयम्

द्वत् शीताः = प्रियाङ्कशीताः । शुचीनां मौक्तिकानां त्विष इव त्विषः येषां ते = शुचिमोक्तिकत्विषः। वनस्य प्रहासाः = वनप्रहासाः । इव । वारीणां विन्दवः= वारिविन्दवः ।

अर्थः--विदूरपातेन = दूरतः पतनेन । भिदां = भेदम् । उपेयुषः = उपगतान्, प्रवाहात = प्रवेगात् । च्युताः = भ्रष्टाः अभितः = अभिमुखम् । प्रसारिणः= प्रसर्पन्तः । प्रियाङ्कशीताः = प्रियोत्सङ्गशीतलाः । शुचिमोक्तिकत्विषः = शुभ्रमोक्तिककान्तयः । वनप्रहासाः = उपवनहासाः इव । वारिविन्दवः = जलशीकराः। स्थिताः इति शेषः । अत्रोत्प्रेक्षोपमयोः संसृष्टिः ।

कोषः -'मौक्तिकम् मुक्ताऽथ' इत्यमरः ।

हिन्दी--ऊँचाई से गिरने के कारण नदियों के प्रवाह विच्छिन्न हो गये थे जिससे इधर-उधर फैले हुए जल विन्दु प्रेयसी की गोद के समान अतीव शीतल और मोतियों के समान चमक रहे थे । वे जल-विन्दु शोभा में वन-प्रहास से लग रहे थे ॥ १० ॥

सखीजनं प्रेमगुरुकृतादरं निरीक्षमाणा इव नम्रमूर्तयः ।
स्थिरद्विरेफाञ्जनशारितोदरैर्विशारिभिः पुष्पविलोचनैर्लताः ॥ ११ ॥

अन्वयः - स्थिरद्विरेफाञ्जनशारितोदरैः विशारिभिः पुष्पविलोचनैः प्रेमगुरुकृतादरं सखीजनं निरीक्षमाणा इव नम्रमूर्तयः लताः ।

विग्रहः — द्वौ रेफौ येषां ते द्विरेफाः । स्थिराः द्विरेफा एव अञ्जनानि, तैः शारितानि उदराणि येषां तैः = स्थिरद्विरेफाञ्जनशारितोदरैः । पुष्पाणि एव विलोचनानि, तैः = पुष्पविलोचनैः । प्रेम्णा गुरुकृतः आदरो यस्मिन् कर्मणि तत्= प्रेमगुरुकृतादरम् । नम्राः मूर्त्तयः याषा ताः नम्रमूर्तयः ।

अर्थः---स्थिरद्विरेफाञ्जनशारितोदरै = निश्चलभ्रमराञ्जनशवलीकृतोदरैः । विसारिभिः = विस्तृतैः । पुष्पविलोचनैः = कुसुमनयनैः । प्रेमगुरुकृतादरम् = प्रेम्णा विस्तारितसम्मानम् । सखीजनम् = सखीम् । निरीक्षमाणाः = पश्यन्त्यः इव । नम्रमूर्तयः = अवनताङ्गयः । लताः = शाखाश्च स्थिताः इति शेषः अत्र रूपकोत्प्रेक्षयोः संकरः ।

कोषः---'शारः शबलवातयोः' इति विश्वः ।

हिन्दी-वृक्षलताएँ फूलों से लदी हुई झुक गई थीं । फूलों पर मुग्ध