किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

१२८ किरातार्जुनीयम्

करती हुई कोई एक अप्सरा अपने वक्षस्थल की शोभा को कुछ कम समझकर अपने घनजघनों से प्रियतम को प्रसन्न कर रही थी ।। १६ ।।

कलत्रभारेण विलोलनीविना गलद्दुकूलस्तनशालिनोरसा । बलिव्यपायस्फुटरोमराजिना निरायतत्वादुदरेण ताम्यता ॥ १७ ॥

अन्वयः—विलोलनीविना कलत्रभारेण गलद्दुकूलस्तनशालिना उरसा वलि- व्यपायस्फुटरोमराजिना निरायतत्वात् ताम्यता उदरेण ।

विग्रहः—विलोला नीवी यस्मिंस्तेन = विलोलनीविना । गलद् दुकूलं याभ्यां स्तनाभ्या ताभ्यां शालते इति तेन = गलद्दुकूलस्तनशालिना । बलिव्यपायेन स्फुटा रोमराजिः यस्मिंस्तेन = बलिव्यपायस्फुटरोमराजिना । कलत्रस्य भारस्तेन = कलत्रभारेण । निर्गतम् आयतत्वं यस्मात् तस्मात् = निरायतत्वात् ।

अर्थः—विलोलनीविना = विश्लिष्टवस्त्रग्रन्थिना । कलत्रभारेण = श्रोणि- भारेण । गलद्दुकूलस्तनशालिना = संसमानांशुकपयोधरशालिना । उरसा = वक्षसा । बलिव्यपायस्फुटरोमराजिना · भङ्गिनिवृत्तिस्फुटलोमपंक्तिना । निरायत- त्वात् = अप्रसारितत्वात् । ताम्यता = अनूशवता । उदरेण = उदरप्रदेशेन । ( मनः समाददे इति शेषः ) । अत्र स्वभावोक्तिरलङ्कारः ।

कोषः—'कलत्रं श्रोणिभार्ययोः' इत्यमरः ।

हिन्दी—किसी दूसरी देवाङ्गना ने जिसकी वस्त्रग्रन्थि ढीली पड़ गयी थी, जिसके स्तन वस्त्ररहित होकर वक्षस्थल की शोभा बढ़ा रहे थे और जिसके क्षीण (पतले) उदर पर त्रिवली न होने के कारण रोएं स्पष्ट दिखाई दे रहे थे, अपने प्रियतम का मन आकृष्ट कर लिया ।। १७ ।।

विलम्बमानाकुलकेशपाशया कयाचिदाविष्कृतबाहुमूलया । तरुप्रसूतान्यपदिष्य सादरं मनोऽधिनाथस्य मनः समाददे ॥ १८ ॥

अन्वयः—विलम्बमानाकुलकेशपाशया आविष्कृतबाहुमूलया कयाचित् तरु- प्रसूनानि अपदिश्य सादरं मनोऽधिनाथस्य मनः समाददे ।

विग्रहः—विलम्बमानः आकुलश्च केशपाशो यस्यास्तया = विलम्बमानाकुल- केशपाशया । आविष्कृतं बाहुमूलं यस्यास्तया = आविष्कृतबाहुमूलया । वृक्षस्य प्रसूनानि = वृक्षप्रसूनानि । मनसोऽधिनाथस्तस्य = मनोऽधिनाथस्य ।