किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

दशमः सर्गः १८९

तेषा जयिनां जयनशीलानाम् । 'महताम्' इति पाठे महतामुत्कटानाम् । तपसा- मलङ्घ्यं नास्ति । किमप्यसाध्यं नास्तीति भावः ॥ ६ ॥ हिन्दी--राजमुनि ( अर्जुन ) के अधिष्ठानसे उस भूमिने गन्धर्वों और अप्सराओंके तेजका अपहरण कर डाला, क्योंकि उत्तम सामर्थ्य और तेजवाले जयशील पुरुषोंकी तपस्याओंसे कुछ भी असाध्य नहीं है ।

सचकितमिव विस्मयाकुलाभिः शुचिसिकतास्वतिमानुषाणि ताभिः । क्षितिषु ददृशिरे पदानि जिष्णोरुपहितकेतुरथाङ्गलाञ्छनानि ॥ ७ ॥

मल्लि०--सचकितमिति ॥ विस्मयाकुलाभिस्ताभिः स्त्रीभिः कर्त्रीभिः शुचयः सिकता यासु तासु । पादरेखाभिव्यक्तियोग्यास्वित्यर्थः । क्षितिषूपहितानि विन्यस्तानि केतुरथाङ्गलाञ्छनानि रेखास्वरूपध्वजचक्राण्येव चिह्नानि येषु तान्यत एव, अतिमानुषाणि जिष्णोरर्जुनस्य पदानि सचकितमिव सभयमिव यथा तथा ददृशिरे दृष्टानि । अद्भुतवस्तुदर्शनाद्भयविस्मयौ भवत इति भावः ॥ ७ ॥

हिन्दी--आश्चर्यसे आकुल उन अप्सराओंने पवित्र बालूसे युक्त पृथ्वीमें रखे गये ध्वज और चक्रके रेखारूप चिह्नोंवाले अर्जुनके मनुष्येतर पदचिह्नोंको आश्चर्य और भयसे देखा ।

अतिशयितवनान्तरद्युतीनां फलकुसुमावचयेऽपि तद्विधानाम् । ऋतुरिव तरुवीरुधां समृद्ध्या युवतिजनैर्जगृहे मुनिप्रभावः ॥ ८ ॥

मल्लि०--अतिशयितेति ॥ अतिशयिता अतिक्रान्ता वनान्तराणां द्युति- र्याभिस्तासाम् । युतः । फलानां कुसुमानां चावचयेऽपि लवनेऽपि सैव विधा प्रकारो यासां तद्विधानाम् । तथैव समग्राणामित्यर्थः । तरूणां वीरुधां च समृद्ध्या लिङ्गेन युवतिजनैर्मुनिप्रभावः ऋतुरिव जगृहे निश्चितः । कारणतयेति शेषः । उपमा- लङ्कारः ॥ ८ ॥

हिन्दी--अन्य वनोंकी कान्तिको मात करनेवाली, फलों और फूलोंको चुन लेनेपर भी पहलेकी तरह परिपूर्ण पेड़ों और फैली हुई लताओंकी समृद्धिसे अप्सराओंने 'ऋतुके समान यह मुनिका प्रभाव है' ऐसा निश्चय किया ।

मुदितकिसलयः सुराङ्गनानां ससलिलवल्कलभारभुग्नशाखः । बहुमतिमधिकां ययावशोकः परिजनतापि गुणाय सद्गुणानाम् ॥ ९ ॥

मल्लि०--मुदितेति ॥ ससलिलमार्द्रं यद्वल्कलं तदेव भारस्तेन भुग्नशाखो