किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)
Kiratarjuniyam of Bharavi Hindi
महाकवि भारवि द्वारा
स्रोत: Kiratarjuniyam with Ghantapath & Sudha Hindi Commentary by Sheshraj Sharma (उद्गम)
पृष्ठ 514, कुल 707 में से
संदर्भ में पढ़ें२५८ किरातार्जुनीयम्
हिन्दी—'हे उत्तम पुरुष ! वृत्राऽसुरके समान भयङ्कर शरीरवाला पुरुष बलात्कारसे ही निर्मल मूर्तिवाले सूर्यके भी तेजको तिरस्कृत कर तपस्या रहा है ॥ २६ ॥
स धनुर्महेषुधि बिभर्ति कवचमसिमुत्तमं जटाः।
वल्कमजिनमिति चित्रमिदंमुनिताविरोधि न च नास्य राजते ॥ २७ ॥
मल्लि०—स इति । किञ्च, स पुरुषो महान्ताविक्षुषी यस्य तत् महेषुधि कवचं वर्म उत्तममसि खड्गं जटा वल्कं चीरम् अजिनं चर्म च बिभर्ति दर्शयति रूपम्, इदं विरुद्धवेषधारणं मुनिताविरोधि मुनित्वप्रतिबन्धकं तथापि, नास्य राजत इति न। किं तु राजत एवेत्यर्थः। चित्रमाश्चर्यम्। सम्भाव्यनिषेधविषयको द्वौ प्रतिषेधौ' इति वामनः ॥ २७ ॥
हिन्दी—वह पुरुष विशाल तरकशोंसे युक्त धनु, कवच, उत्तम तलवार, जटा, वल्कल और मृगचर्मको धारण करता है। तथाऽपि मुनित्वका विरोधी इसका वेष शोभित नहीं हो रहा है, यह बात नहीं है। यह आश्चर्य है ॥ २७ ॥
चलनेऽवनिश्चलति तस्य करणनियमे सदिङ्मुखम्।
स्तम्भमनुभवति शान्तमरुद्ग्रहतारकागणयुतं नभस्तलम् ॥ २८ ॥
मल्लि०—चलन इति। किञ्च, तस्य पुंसः चलनेऽवनिः पृथिवी चलति तथा, करणनियमे समाधिनेन्द्रियनिरोधे सति । 'करणं साधकतमं क्षेत्रगात्रेन्द्रियेष्वपि' । इत्यमरः । शान्तैः स्तिमितैर्मरुतां वायूनां ग्रहाणां सूर्यादीनां तारकाणां नक्षत्राणां च गणैर्युतं नभस्तलं व्योम सदिङ्मुखं दिक्सहितं स्तम्भं निश्चलत्वम् अनुभवतीत्यर्थः। अतो विश्वातिशायिनी तस्य शक्तिरुपलक्ष्यत इति भावः ॥ २८ ॥
हिन्दी—उस पुरुषके चलनेपर भूमि कम्पित होती है, समाधिसे इन्द्रियोंका निरोध करनेपर वायु, ग्रह और तारा इनके शान्त गणोंसे युक्त आकाशमण्डल दिशाओंके साथ निश्चलताका अनुभव कर रहा है ॥ २८ ॥
न चैतदुपेक्ष्यमित्याशयेनाह—
स तदोजसा विजितसारममरदितिजोपसंहितम्।
विश्वमिदमपिदधाति पुरा किमिवास्ति यन्न तपसामदुष्करम् ॥ २९ ॥
मल्लि०—स इति। स पुमान्। ओजसा विजितसारं निरस्तसत्त्वम्। अमरदितिजोपसंहितं सुरासुरसहितं तदिदं विश्वं पुराऽपिदधाति। अपिधास्यतीत्यर्थः।