कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २७ ) यथा तथा निबद्धया तया मौञ्ज्या अस्याः देव्याः रसनागुणास्पदं रसनागुणस्य आस्पदं स्थान जघनम्। सह रागेण सराग सलोहितं अकारि कृतम् सौकुमार्यातिशयादिति भावः ॥ १० ॥ PROSE ORDER.—सा व्रताय प्रतिक्षणं कृतरोमविक्रियां त्रिगुणां यां मौञ्जीं बभार, तत्पूर्वनिबद्धया तया अस्याः रशना- गुणास्पदं सरागं अकारि ॥ १० ॥ NOTES :—व्रताय—व्रतं आचरितुं व्रतार्थे वा for penance. For the use of Dative see notes on तपः समाधये in stanza 6 above. प्रतिक्षणम्—क्षणे क्षणे इति प्रतिक्षणं every moment वीप्सायां अव्ययीभावः i. e., Avyayibhava com- pound here has the sense of ‘repetition.’ कृतरोमविक्रियां —कृता रोम्णां विक्रिया यया सा, तां which caused horripi- lation ; made hair stand at their ends Decline रोमन् ( the hair on the body of men and animals ) as—रोम, रोम्णी, रोमाणि ( Nom and Acc ) रोम्णा, रोमभ्यां, रोमभिः ( Inst ) etc विक्रिया —विकार a change ; altered or unnatural condition त्रिगुणां —त्रयो गुणाः (आवृत्तयः) यस्याः, तां made of a triple string तीन डोरी वालो—हिन्दी । गुण—a string मौञ्जी—मुञ्जायः विकारो मौञ्जी (मुञ्ज + अण् + ङीप् ) made of munja मुञ्ज grass ; a girdle made of Munja grass, or a girdle. This was the sort of girdle prescribed for a Brahmana Cf ‘मौञ्जी त्रिवृत्समा श्लक्ष्णा कार्या विप्रस्य मेखला । क्षत्रियस्य तु मौर्वी ज्या, वैश्यस्य शण- तान्तवी ।’ मनु २ ४२ । बभार—धारयामास wore. Perfect of √भृञ् to wear. तत्पूर्वनिबद्धया —तदेव पूर्वं ( प्रथमं ) यस्य तत् तत्पूर्वं , तत्पूर्वं तथा स्यात्तथा निबद्धया or तदेव पूर्वं निबद्धं