भारतकोश
माधव निदान (मधुकोश व्याख्या व हिन्दी अनुवाद सहित)

माधव निदान (मधुकोश व्याख्या व हिन्दी अनुवाद सहित)

Madhava Nidana with Madhukosha & Hindi Translation

माधवकर द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished404 पृष्ठ

पृष्ठ 389, कुल 404 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 389

भाषाटीकासमेत । ( ३७१ ) अयोनिकहिये गुदाभंजन करनेसे तथा जिसकी योनिपर बडे बाल हों और जिस स्त्रीने बहुत दिनोंसे मैथुन करना छोड़दिया हो तथा रजस्वला और जिसकी योनिमें दुर्गंधि आती हो तथा दुष्टयोनि और जिसकी सोमादिरोगोंसे योनि चुचाती हो ऐसी स्त्रियोंसे मैथुन करनेसे तथा उन्मत्त होकर गमन करनेसे और अतिहर्षसे गमन करनेसे तथा चतुष्पाद ( बकरी कुतिया आदि ) से गमन करनेसे तथा लिंगमें किसी प्रकारकी चोट लगनेसे तथा लिंगके न धोनेसे तथा शस्त्र, दांत, नख इन करके घाव होनेसे, लकडी आदिकी चोट लगनेसे, लिंगके पिसजानेसे तथा लिंगके मोटे करनेके निमित्त शूकादि प्रयोग करनेसे अर्थात् इनका अत्यन्त सेवन करनेसे तथा वीर्यके बिगडनेसे मनुष्यके ध्वजभंग अर्थात् लिंग खडा होकर तुरंत मुरझाय यह रोग होता है ॥ इसके लक्षण आगे कहते हैं— ध्वजभंगके लक्षण । श्वयथुर्वेदना मेढ्रे रागश्चैवोपलक्ष्यते ॥ १५ ॥ स्फोटाश्च तीव्रा जायन्ते लिङ्गपाको भवत्यपि ॥ मांसवृद्धिर्भवेच्चापि व्रणाः क्षिप्रं भवन्त्यपि ॥ १६ ॥ पुलाकोदकसंकाशः स्रावः श्यावा- रुणप्रभः । वलयीकुरुते चापि कठिनं च परिग्रहम ॥ १७ ॥ ज्वरस्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा च्छर्दिश्चास्योपजायते । रक्तं कृष्णं स्रवेच्चापि नीलमाविललोहितम् ॥ १८ ॥ अग्निनेव च दग्धस्य तीव्रो दाहः सवेदनः । बस्तौ वृषणयोर्वाऽपि सेवन्यां वंक्षणेषु च ॥ १९ ॥ कदाचित्पिच्छिलो वापि पाण्डुस्रावश्च जायते । श्वयथुश्च भवेन्मंदस्तिमितोऽल्पपरिस्रवः ॥ २० ॥ चिरात्स पाकं व्रजति शीघ्रं वाथ प्रपद्यते । जायन्ते कृमयश्चापि क्लियते पूतिगंधि च ॥ २१ ॥ प्रशीर्यते मणिश्चास्य मेढ्रं मुष्कावथा- पि च । ध्वजभंगकृतं क्लैव्यमित्येतत्समुदाहृतम् । एवं पंच- विधं केचिद् ध्वजभंगं वदंत्यपि ॥ २२ ॥ ध्वजभंगवाले मनुष्यके लिंगपर सूजन हो और लिंगमें पीडा हो तथा लाल हो, उसके ऊपर घोर फोडे होते हैं, तथा लिंगमें पाक हो, मांसकी वृद्धि हो लाल होय तथा लिंगमें फोडे होंय उसमें चावलके मांडके समान और काला लाल स्राव होय कंकणके समान गोल लपेटा होय और उसकी जड कठिन होय, तथा उस पुरुषको ज्वर, प्यास, भ्रम, मूर्च्छा, वमन ये रोग हों तथा लिंगमेंसे काला नीला लोहित और