महाभारत (खंड १) - आदि व सभा पर्व
Mahabharata (Vol 1) - Adi and Sabha Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 1818, कुल 2256 में से
संदर्भ में पढ़ेंनिजग्राह महाबाहुस्तरसा पौरवेश्वरम् । आकृतिं कौशिकाचार्यं यत्नेन महता ततः ॥ ६१ ॥ वशे चक्रे महाबाहुः सुराष्ट्राधिपतिं तदा । फिर त्रिपुरीके राजा अमितौजाको वशमें करके महाबाहु सहदेवने पौरवेश्वरको वेगपूर्वक बंदी बना लिया। तदनन्तर बड़े भारी प्रयत्नके द्वारा विशाल भुजाओंवाले माद्रीकुमारने सुराष्ट्रदेशके अधिपति कौशिकाचार्य आकृतिको वशमें किया ॥ ६०-६१ १/२ ॥ सुराष्ट्रविषयस्थश्च प्रेषयामास रुक्मिणे ॥ ६२ ॥ राज्ञे भोजकटस्थाय महामात्राय धीमते । भीष्मकाय स धर्मात्मा साक्षादिन्द्रसखाय वै ॥ ६३ ॥ स चास्य प्रतिजग्राह ससुतः शासनं तदा । प्रीतिपूर्वं महाराज वासुदेवमवेक्ष्य च ॥ ६४ ॥ ततः स रत्नान्यादाय पुनः प्रायाद् युधाम्पतिः । महाराज! सुराष्ट्रमें ही ठहरकर धर्मात्मा सहदेवने भोजकटनिवासी रुक्मी तथा विशाल राज्यके अधिपति परम बुद्धिमान् साक्षात् इन्द्रसखा भीष्मकके पास दूत भेजा। पुत्रसहित भीष्मकने वसुदेवनन्दन श्रीकृष्णकी ओर दृष्टि रखकर प्रेमपूर्वक ही सहदेवका शासन स्वीकार कर लिया। तदनन्तर योद्धाओंके अधिपति सहदेव वहाँसे रत्नोंकी भेंट लेकर पुनः आगे बढ़ गये ॥ ६२—६४ १/२ ॥ ततः शूर्पारकं चैव तालाकटमथापि च ॥ ६५ ॥ वशे चक्रे महातेजा दण्डकांश्च महाबलः । सागरद्वीपवासांश्च नृपतीन् म्लेच्छयोनिजान् ॥ ६६ ॥ निषादान् पुरुषादांश्च कर्णप्रावरणानपि । महाबलशाली महातेजस्वी माद्रीकुमारने शूर्पारक और तालाकट नामक देशोंको जीतते हुए दण्डकारण्यको अपने अधीन कर लिया। तत्पश्चात् समुद्रके द्वीपोंमें निवास करनेवाले म्लेच्छजातीय राजाओं, निषादों तथा राक्षसों, कर्णप्रावरणोंको* भी परास्त किया ॥ ६५-६६ १/२ ॥ ये च कालमुखा नाम नरराक्षसयोनयः ॥ ६७ ॥ कालमुख नामसे प्रसिद्ध जो मनुष्य और राक्षस दोनोंके संयोगसे उत्पन्न हुए योद्धा थे, उनपर भी विजय प्राप्त की ॥ ६७ ॥ कृत्स्नं कोलगिरिं चैव सुरभीपत्तनं तथा । द्वीपं ताम्राह्वयं चैव पर्वतं रामकं तथा ॥ ६८ ॥ तिमिङ्गिलं च स नृपं वशे कृत्वा महामतिः । एकपादांश्च पुरुषान् केरलान् वनवासिनः ॥ ६९ ॥