महाभारत (खंड ३) - विराट, उद्योग व भीष्म पर्व

कुन्दापरान्ता माहेयाः कक्षाः सामुद्रनिष्कुटाः । अन्ध्राश्च बहवो राजन्नन्तर्गिर्यास्तथैव च ॥ ४९ ॥ बहिर्गिर्याङ्गमलजा मगधा मानवर्जकाः । समन्तराः प्रावृषेया भार्गवाश्च जनाधिप ॥ ५० ॥

वारवास्य, अयवाह, चक्र, चक्राति, शक, विदेह, मगध, स्वक्ष, मलज, विजय, अंग, वंग, कलिंग, यकृल्लोमा, मल्ल, सुदेष्ण, प्रह्लाद, माहिक, शशिक, बाह्निक, वाटधान, आभीर, कालतोयक, अपरान्त, परान्त, पंचाल, चर्ममण्डल, अटवीशिखर, मेरुभूत, उपावृत्त, अनुपावृत्त, स्वराष्ट्र, केकय, कुन्दापरान्त, माहेय, कक्ष, सामुद्रनिष्कुट, बहुसंख्यक अन्ध्र, अन्तर्गिरि, बहिर्गिरि, अंगमलज, मगध, मानवर्जक, समन्तर, प्रावृषेय तथा भार्गव ॥ ४५—५० ॥

पुण्ड्रा भर्गाः किराताश्च सुदृष्टा यामुनास्तथा । शका निषादा निषधास्तथैवानर्तनैर्ऋताः ॥ ५१ ॥ दुर्गालाः प्रतिमत्स्याश्च कुन्तलाः कोसखास्तथा । तीरग्रहाः शूरसेना ईजिकाः कन्यकागुणाः ॥ ५२ ॥ तिलभारा मसीराश्च मधुमन्तः सुकन्दकाः । काश्मीराः सिन्धुसौवीरा गान्धारा दर्शकास्तथा ॥ ५३ ॥ अभीसारा उलूताश्च शैवला बाह्लिकास्तथा । दार्वी च वानवा दर्वा वातजामरथोरगाः ॥ ५४ ॥ बहुवाद्याश्च कौरव्य सुदामानः सुमल्लिकाः । वध्राः करीषकाश्चापि कुलिन्दोपत्यकास्तथा ॥ ५५ ॥ वनायवो दशापार्श्वरोमाणः कुशबिन्दवः । कच्छा गोपालकक्षाश्च जाङ्गलाः कुरुवर्णकाः ॥ ५६ ॥ किराता बर्बराः सिद्धा वैदेहास्ताम्रलिप्तकाः । ओण्ड्रा म्लेच्छाः सैसिरिन्ध्राः पार्वत्तीयाश्च मारिष ॥ ५७ ॥

पुण्ड्र, भर्ग, किरात, सुदृष्ट, यामुन, शक, निषाद, निषध, आनर्त, नैर्ऋत, दुर्गाल, प्रतिमत्स्य, कुन्तल, कोसल, तीरग्रह, शूरसेन, ईजिक, कन्यकागुण, तिलभार, मसीर, मधुमान्, सुकन्दक, काश्मीर, सिन्धुसौवीर, गान्धार, दर्शक, अभीसार, उलूत, शैवाल, बाह्निक, दार्वी, वानव, दर्व, वातज, आमरथ, उरग, बहुवाद्य, सुदाम, सुमल्लिक, वध्र, करीषक, कुलिन्द, उपत्यक, वनायु, दश, पार्श्वरोम, कुशबिन्दु, कच्छ, गोपालकक्ष, जांगल, कुरुवर्णक, किरात, बर्बर, सिद्ध, वैदेह, ताम्रलिप्तक, ओण्ड्र, म्लेच्छ, सैसिरिन्ध्र और पर्वतीय इत्यादि ॥ ५१-५७ ॥

अथापरे जनपदा दक्षिणा भरतर्षभ । द्रविडाः केरलाः प्राच्या भूषिका वनवासिकाः ॥ ५८ ॥