भारतकोश
महाभारत (खंड ४) - द्रोण, कर्ण, शल्य, सौप्तिक व स्त्री पर्व

महाभारत (खंड ४) - द्रोण, कर्ण, शल्य, सौप्तिक व स्त्री पर्व

Mahabharata (Vol 4) - Drona, Karna, Shalya, Sauptika and Stri Parva

महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा

DevanagariSanskritpublished3,237 पृष्ठ

पृष्ठ 2156, कुल 3237 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 2156

पड़े और वनमें जानेकी इच्छा करने लगे। तब भगवान् श्रीकृष्णने उनके चरणोंमें प्रणाम करके इस प्रकार कहा।।

राजन् विदितमेतद् वै यथा गाण्डीवधन्वनः । प्रतिज्ञा सत्यसंधस्य गाण्डीवं प्रति विश्रुता ॥ ४९ ॥

‘राजन्! आपको तो यह विदित ही है कि गाण्डीवधारी सत्यप्रतिज्ञ अर्जुनने गाण्डीव धनुषके विषयमें कैसी प्रतिज्ञा कर रखी है? उनकी वह प्रतिज्ञा प्रसिद्ध है ।।

ब्रूयाद् य एवं गाण्डीवमन्यस्मै देयमित्युत । वध्योऽस्य स पुमाँल्लोके त्वया चोक्तोऽयमीदृशम् ॥ ५० ॥

‘जो अर्जुनसे यह कह दे कि ‘तुम्हें अपना गाण्डीवधनुष दूसरेको दे देना चाहिये’ वह मनुष्य इस जगत्में उनका वध्य है।’ आपने आज अर्जुनसे ऐसी ही बात कह दी है ।।

ततः सत्यां प्रतिज्ञां तां पार्थेन प्रतिरक्षता । मच्छन्दादवमानोऽयं कृतस्तव महीपते ॥ ५१ ॥ गुरूणामवमानो हि वध इत्यभिधीयते ।

‘अतः भूपाल! अर्जुनने अपनी उस सच्ची प्रतिज्ञाकी रक्षा करते हुए मेरी आज्ञासे आपका यह अपमान किया; क्योंकि गुरुजनोंका अपमान ही उनका वध कहा जाता है ।।

तस्मात् त्वं वै महाबाहो मम पार्थस्य चोभयोः ॥ ५२ ॥ व्यतिक्रममिमं राजन् सत्यसंरक्षणं प्रति ।

‘इसलिये महाबाहो! राजन्! मेरे और अर्जुन दोनोंके सत्यकी रक्षाके लिये किये गये इस अपराधको आप क्षमा करें ।। ५२ १/२ ।।

शरणं त्वां महाराज प्रपन्नौ स्व उभावपि ॥ ५३ ॥ क्षन्तुमर्हसि मे राजन् प्रणतस्याभियाचतः ।

‘महाराज! हम दोनों आपकी शरणमें आये हैं और मैं चरणोंमें गिरकर आपसे क्षमा-याचना करता हूँ; आप मेरे अपराधको क्षमा करें ।। ५३ १/२ ।।

राधेयस्याद्य पापस्य भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ५४ ॥ सत्यं ते प्रतिजानामि हतं विद्ध्यद्य सूतजम् । यस्येच्छसि वधं तस्य गतमप्यस्य जीवितम् ॥ ५५ ॥

‘आज पृथ्वी पापी राधापुत्र कर्णके रक्तका पान करेगी। मैं आपसे सच्ची प्रतिज्ञा करके कहता हूँ, समझ लीजिये कि अब सूतपुत्र कर्ण मार दिया गया। आप जिसका वध चाहते हैं, उसका जीवन समाप्त हो गया’ ।।

इति कृष्णवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः । ससम्भ्रमं हृषीकेशमुत्थाप्य प्रणतं तदा ॥ ५६ ॥ कृताञ्जलिस्ततो वाक्यमुवाचानन्तरं वचः ।

महाभारत (खंड ४) - द्रोण, कर्ण, शल्य, सौप्तिक व स्त्री पर्व · पृष्ठ 2156, कुल 3237 में से · BharatKosha