मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

१२६ मालतीमाधवे ल्लावारे भअवदि कामन्दइ, चिरस्स जाणाविदासि दुक्खं सिणेहेण । हा पिअसहि लवङ्गिए, सिविणअवसरमेत्तदंसणा अहं दे संवुत्ता । माधवः—हन्त, संप्रति निरस्त एव मे संदेहः । तदपि नाम जीवन्तीमेनां संभावयेयमिति । (झटिति परिक्रामति ।) कापालिकौ—देवि चामुण्डे भगवति, नमस्ते । सावष्टम्भनिशुम्भसंभ्रमनमद्भूगोलनिष्पीडन- न्यञ्चत्कर्परकूर्मकम्पविगलद्ब्रह्माण्डखण्डस्थितिः । पातालप्रतिमल्लगल्लविवरप्रक्षिप्तसप्तार्णवं वन्दे नन्दितनीलकण्ठपरिषद्यक्तं तव क्रीडितम् ॥ २२ ॥ ज्ञापितासि दुःखं स्नेहेन । हा प्रियसखि लवङ्गिके, स्वप्नावसरमात्रदर्शनाहं ते संवृत्ता । तस्य माधवमल्लभमानाया मम संमतत्वादिति भावः । हा मालतीमयजीविते मम कल्याणसाधनैकसुखसकलव्यापारे । मत्परिणयनिष्पादनमेवैकं सुखं साध्यत्वेन फलं यस्य स तादृशः सकलो व्यापारो यस्या इति विग्रहः । भगवति कामन्दकि, चिरस्य ज्ञापितासि दुःखं स्नेहेन । मयि स्नेह एव तव दुःखहेतुर्जात इत्यर्थः । हा प्रियसखि लवङ्गिके, स्वप्नदर्शनमात्रांहं ते संवृत्ता । माधवः । हन्तेति खेदे । सत्यं प्रियतमैव बधार्थमानीता केनचिदिति मज्जीविततरोर्मूले कुठारोऽन- र्थाय व्यापारित इति भावः । 'हन्तेति हर्षे' इति व्याख्यानमसंगतम् । जीवित- सर्वस्वभूतायास्तस्या वध्यशूलारोपणसमये कोऽत्र हर्षस्यावकाशः । न च प्रिया मया मोचयिष्यत इति निश्चयस्तु तदानीमस्ति जीवनस्यैव संदिग्धत्वादत एवाह—अपि नाम जीवन्तीं संभावयेयमिति । सर्वथा तन्मरणेनापि ममापि प्राणत्यागो निश्चितः । तथापि जीवन्तीमेव तां संदर्शनसंभाषणरक्षणप्रयत्नव्या- पारैर्यदि संभावयामि तदा जीवितसाफल्यं स्यादित्याशंसा । अपि नामेति निपा- ताभ्यामपि संभावनातौत्सुक्यं द्योत्यते । यच्चात्र निपातसमुदायस्यावधारणपरत्व- मुक्त्वा जीवन्तीमेवैनां संभावयेयमिति जीवन्त्येव वर्तत इति व्याख्यानम्, तदपि प्रकृताननुगुणत्वा...हेयम् । नहीदानीमपि तस्या जीवनं निश्चितं तन्निश्चये वा संभावयेयमित्याशंसायां लिङ्शब्दः कथं घटत इत्यलम् ॥ कापालिकौ । कपालकुण्डलाघोरघण्टौ । 'पुमान्स्त्रिया' इत्येकशेषः । देवीत्यादि । रक्षोपहारं पुरतः संनिधाप्य स्तुतिनमस्कारपूर्वकं निवेदयेदिति देव्याः स्तुतिः क्रियते— सावष्टम्भेति । सावष्टम्भः सावलेपो यो निशुम्भः पादघातलक्षणपरिभवस्त- त्संभ्रमेण । 'निशुम्भनिर्भर—' इति पाठे निशुम्भेन निर्भरमतिमात्रं नमद्यद्भूगोलं भुवः संस्थानं तेन यन्निष्पीडनमत्तिभारत्वेन दुर्वहतया बहनशक्त्यवसादनं तेन न्यञ्च- न्नवनमन्कर्परः पृष्ठास्थिकटाहो यस्य तादृशस्य कूर्मस्य पृष्ठाद्विगलन्ती तत्कम्पेन स्रंसमाना ब्रह्माण्डखण्डस्य स्थितिर्यस्मिन्क्रीडिते तत्तथा । पातालस्य प्रतिमल्लयोः