भारतकोश
मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

Malatimadhavam of Mahakavi Bhavabhuti with Commentary

महाकवि भवभूति द्वारा

DevanagariHindipublished377 पृष्ठ

पृष्ठ 175, कुल 377 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 175

सप्तमोऽङ्कः । १६९ बुद्धरक्षिता—अंह इं । सुदं एव्व अह्मेहिं ण मे संपदं इमाए कोमारवड्ढईए पओअणं ति ससपहं पइण्णं काऊण वासभवणादो णिग्गदो । मदयन्तिका—(कर्णौ पिधाय।) अंहहे अदिकमो । अहो पमादो । सहि लवङ्गिए, असमत्थह्मि दे मुहं संपदं दट्ठुं । तह वि पहवामि त्ति किं वि मन्तइस्सं । लवङ्गिका—साँहीणो दे अअं जणो । मदयन्तिका—चिट्ठदु दाव मह भादुणो दुःसीलदा अप्प- दिट्ठाणं अ । तुह्मेहिं वि ईदिसो वि एसो संपदं जहचित्तं अणुव- ट्ठणीओ जेण भत्ता एसो त्ति । तुह्मे इमस्स अणहिआअअक्खराहि- क्खेवोवालम्भस्स जं मूलं तं ण जाणह । १. अथ किम् । श्रुतमेवास्माभिर्न मे सांप्रतमनया कौमारवर्धक्या प्रयो- जनमिति सशपथं प्रतिज्ञां कृत्वा वासभवनान्निर्गतः । २. अहो अतिक्रमः । अहो प्रमादः । सखि लवङ्गिके, असमर्थास्मि ते मुखं सांप्रतं द्रष्टुम् । तथापि प्रभवामीति किंचिन्मन्त्रयिष्ये । ३. स्वाधीनस्तेऽयं जनः । ४. तिष्ठतु तावन्मम भ्रातुर्दुःशीलताप्रतिष्ठानं च । युष्माभिरपीदृशोऽप्येष सांप्रतं यथाचित्तमनुवर्तनीयो येन भर्तैष इति । यूयमस्या नभिजाताक्षराधि- क्षेपोपालम्भस्य यन्मूलं तन्न जानीथ । बुद्धरक्षिता । अथ किम् । कृत एवेत्यर्थः । तदेवाह—श्रुतमेवास्माभिर्यथा न मे सांप्रतमनया कौमारवर्धक्या प्रयोजनमिति सशपथं प्रतिज्ञां कृत्वा वासभवना- न्निर्गतः ॥ मदयन्तिका । अहो अतिक्रमो मर्यादोल्लङ्घनम् । अहो प्रमादोऽनव- धानता । सखि लवङ्गिके, असमर्थास्मि ते मुखं सांप्रतं द्रष्टुम् । तथापि प्रभवामीति मय्यतिस्निग्धायां त्वयि प्रभुत्वमस्तीति किमपि सखित्वमेवावलम्ब्य तदनुरूपं किं- चिन्मन्त्रयिष्ये ॥ लवङ्गिका । स्वाधीनस्तेऽयं जनः । तद्विस्रब्धं मन्त्रयस्वेति भावः ॥ मदयन्तिका । तिष्ठतु तावन्मम भ्रातुर्दुःशीलताप्रतिष्ठानं च युष्मा- भिर्मोल्याप्तकोटिभिरपीदृशोऽप्येष सांप्रतं यथाचित्तमनुवर्तनीयः । चित्तशब्देनात्र तत्साधारणो व्यापारः संकल्पारूढ्यो लक्ष्यते । तेन तदिच्छाप्रतिकूलं नाचवरणीयमि- त्याशयः । येन भर्तैष इति । निर्गुणो दोषवानपि भर्ता भर्तृत्वेन स्त्रीभिरनुवर्तनीयः । न तु तस्य प्रातिकूल्यं कुलवधूनामुचितमिति भावः । न च यूयमस्या भिजाताक्ष- राधिक्षेपोपालम्भस्यानभिजातानि कितवजनयोग्यान्यक्षराणि यत्र स तादृशो-