मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

20 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके उद्विग्नो ह्यन्धकारेण क्वचिदेवं ब्रवीत्यपि । किं चक्षुषा ममैतेन दृष्टं दीपेन यन्मया ॥ अतीन्द्रियस्येन्द्रियस्यासिद्धिसिद्धिविकल्पतः । पक्षाप्रसिद्ध्यादिदोषात् विजृम्भन्ते न युक्तयः ॥ शुद्धा‌हंकृत्युपादानं द्रव्यमिन्द्रियमुच्यते । भूतैराप्यायनं तेषां मनोऽन्नमयताश्रुतेः ॥ इन्द्रियाणां भौतिकत्वं केचिद्वेदान्तिनो विदुः । पञ्चभूतमयत्वं च मनसः प्रतिपेदिरे ॥ शाब्दापरोक्षसिद्धान्ते मनो नेन्द्रियमिष्यते । कैश्चिदात्माऽपरोक्ष्यार्थं मनः करणमुच्यते ॥ 9 एकं मनोऽन्तःकरणं नैयायिकमते मतम् । द्विविधं भास्कराः प्राहुः त्रिविधं कापिला विदुः । चतुर्विधं केचिदाहुः तदुक्तिरवधार्यताम् । मनो बुद्धिरहंकारश्चित्तं करणमान्तरम् ॥ संशयो निश्चयो गर्वः स्मरणं विषया इति । तत्र कापिलभिन्नास्तु वृत्तिभेदाद्भिदां विदुः ॥ मनः स्मृत्यनुभूतिभ्यां द्विधा भास्करभाषितम् । श्रुतिश्च विविधा मानं सर्वेषामिह विद्यते ॥ तदर्थनिर्णायकं च सूत्रं तात्पर्यभेदतः । व्याख्यायते यदि तदा कः पक्षः श्रुतिसम्मतः