मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

प्रथमोऽङ्कः ८५

निर्वास्यते—निष्कास्यते । राजापथ्यकारित्वस्य—राजद्रोहविधायित्वस्य, फलम्, अनुभवतु—भुनक्तु । चन्दनदास ! अयम्—एषः, राजा—वृषलः, राजापथ्यकारिषु—राजविद्रोहिषु, तीक्ष्णदण्डः—उग्रशासनः । तत्, पथ्यं—हितं, सुहृद्वचः—मित्रकथनं, क्रियताम्—विधीयताम् । राक्षसगृहजनः—राक्षसपरिवारः, समर्प्यताम्—दीयताम् । चिरं—बहुकालं, विचित्रः—बहुविधः, राजप्रसादः—नृपानुग्रहः, अनुभूयताम् । अयमपि—एषोऽपि, राजापथ्यकारी एव, कायस्थः—चित्रगुप्तजातीयः, शकटदासः—तदाख्यः राक्षससुहृत्, शूलम्—लोहनिर्मितमायुधम्, आरोपयितुं, नीयते—तत्समीपं प्राप्यते । स्वकर्मफलम्—स्वस्य आत्मनः कर्म कार्यं तस्य फलम्, अनुभवतु । एवम्—इत्थम्, अपथ्यकारिषु—अहितविधायिषु,—तीक्ष्णदण्डः, अयं राजा—चन्द्रगुप्तः, भवतः—तव, राक्षसकलत्रप्रच्छादनं—राक्षसगृहजनगोपनं, न मर्षयिष्यति—न सहिष्यते । तत्—तस्मात्, परकलत्रेण—राक्षसपरिवारसमर्पणेनेत्यर्थः, आत्मनः—स्वस्य, कलत्रं—गृहजनं, जीवितं च—जीवनं च, रक्ष—पाहि । आर्य !, किं मे—मामित्यर्थः, भयं—त्रासं, दर्शयसि ? अमात्यराक्षसस्य, गृहजनं, सन्तमपि—विद्यमानमपि, न समर्पयामि—न प्रदास्यामीत्यर्थः, किं पुनः, असन्तम् अविद्यमानम् ।

हिन्दी अनुवाद—चाणक्य—शार्ङ्गरव ! पता लगाओ, यह क्या है ।

शिष्य—जो आज्ञा । [ बाहर जाकर और पुनः प्रवेश करके ] आचार्य ! यह महाराज चन्द्रगुप्त की आज्ञा से राजद्रोही क्षपणक जीवसिद्धि अपमान के साथ नगर से निकाला जा रहा है ।

चाणक्य—ओह ! क्षपणक !! अथवा राजा से द्रोह करने का फल भोगो । सेठ चन्दनदास ! ऐसा ही यह राजा राजद्रोहियों के प्रति कठोर दंड वाला है । इसलिए मित्र का हितकारी वचन मानो । राक्षस के परिवार को सौंप दो । और चिरकाल तक राजा के अद्भुत अनुग्रह का अनुभव करो ।

चन्दनदास—मेरे घर मे अमात्य का परिवार नही है ।

[ नेपथ्य में फिर कोलाहल होता है । ]

चाणक्य—शार्ङ्गरव ! पता लगाओ, यह क्या है ।

शिष्य—जो आज्ञा [ बाहर जाकर और पुनः प्रवेश करके ] आचार्य !