नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

१४८ नलचम्पूः । इष्ट्वा क्रतून्युगशतानि तपश्चरित्वा वाञ्छन्ति संगमरसुखं मुनयोऽपि येषाम् । तेषामनुग्रहकृतां स्वयमेत्य मेऽद्य युष्माकमादिशत किं प्रियमाचरामि ॥ ५४ ॥ इति प्रकाशितप्रश्रयालापे पार्थिवपुंगवे पुरंदरो दरदलितकुन्दकलि- काकान्तदन्तद्युतिद्योतिताधरदलमीषद्विहस्य लीलावलीतकंधरः कुबेर- मुखमवलोकयांचकार ॥ क ॥ सोऽपि 'निषधेश्वर, श्रूयतामस्मदागमनकारणम् ॥ ख ॥ 'अस्ति विदर्भाधिपतेर्भीमभूमिपालस्य सुता सुतारनयननिर्जितेन्दी- वरा वरार्थिनी निजकान्तितिरस्कृतत्रिदिवनारीरूपसंपत्तिः कुन्ददन्ती दमयन्ती नाम ॥ ग ॥ तस्याश्च चम्पकदलावदातदेहायाः किल स्वयंवरमहोत्सवः सांप्रतं प्रस्तुत:' इति नारदादधिगम्य वयमपि विदर्भाधिपतिपुरं प्रस्थिताः॥घ॥ किंतु लघयति पुरुषं स्वमुखेनार्थिभावो यतः तत्र गत्वापि दम- यन्तीं किं ब्रूमो वयमिन्द्रादयो लोकपालास्त्वामर्थयामहे इत्यसदृशं महिन्नोऽस्मद्विधेषु, स्पृहणीयरूपासि कं नोत्सुकयसीत्यनुचितमपरिचि- तेषु चाटुचातुर्यम्, अजराः खल्वमरा वयमिति ग्राम्यः स्वप्रशंसोप- क्रमः, प्राप्नुहि त्रयाणामपि लोकानामाधिपत्यमस्मत्सङ्गमादिति मह- त्प्रागल्भ्यप्रलोभनम्, अल्पायुषो मनुष्यास्तदस्माकं देवानां मध्ये कं- चिद्वृणीष्वेति पापीयः परदोषोदाहरणद्वारेणाभ्यर्थनम् ॥ ङ ॥ अतो देशकालकार्योक्तिकुशलस्त्वमुच्यसे । गच्छाग्रे, भव दूतो देवाना मशेषवैदग्ध्यविशेषोक्तिकविद, किमन्यदिह शिक्ष्यसे, तैस्तैरु- पायैः, ताभिस्ताभिः कलाभिः, तैस्तैः प्रलोभनप्रकारैः, क्रियतां देव- कार्यम्, आर्याणां प्रायः परोपकारकरणार्थमेव जन्म च जीवितं च, न च भवन्तमस्मदनुभावादन्यः कोऽपि कन्यान्तःपुरे रहस्यपि वर्तमानां विदर्भेश्वरसुतामुपसर्पन्तमुपलक्षिष्यते' इत्यभिधाय व्यरंसीत् ॥ च ॥ इति प्रकाशितेति ॥ दरदलितेत्यत्र दरेत्यव्ययमीषदर्थे ॥ क ॥ अस्तीति ॥ कुन्ददन्तीत्यत्र 'नासिकोदरौ-' इति सूत्रेण ङीष् ॥ ग ॥ १ 'स्वयमेव मेऽद्य'. २ 'प्रकाशितप्रश्रये'. ३ 'निर्जित'. ४ 'धिपपुरं'; 'धिपतेः पुरं'. ५ 'मद्विधेषु'. ६ 'प्रागल्भ्यप्रमं प्र'. ७ 'मानुषाः'. ८ 'अथोदेश'. ९ 'विशेषकोविदः'. १० 'उपलब्धिष्यते'.