निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त । ५५ तडितो याश्च अन्तिके अरातयः अदान- कर्माणो वा । अदान प्रज्ञा वा । जम्भयता अनमशः । [ एकपद निरुक्तम् ] आभरिति रूप नाम । ‘आप्नोति’ इति विद्युत् ‘तडित्’ भवति । इति शाक पूर्णिः । सा हि अवताडयिति दूराच्च दृश्यते । अपि तु-इदमन्तिकनामैव अभि- प्रेतं स्यात् । “दूरे चित् सन्तडिदिवा तिरोधत्से” । [ ऋ० सं० १, ६, ३१, २ ] दूरेऽपि यन्नन्तिक इव संन्दृश्यते-इति । वज्रनामानि उत्तराणि अष्टादश । ‘वज्रः’ कस्मात् ? वर्जयति इति सतः । तत्र ‘कुत्स’ इत्येतत् कृन्ततेः । ऋषिः ‘कुत्सो’ भवति कर्त्ता स्तोमानाम् इति औपमन्यवः । अत्रापि अस्य वधकर्मैव भवति । “तत्सख इन्द्रः । शुष्णं जघान” इति । ऐश्वर्यकर्म्माणः उत्तरे धातवश्चत्वारः । ईश्वर- नामानि उत्तराणि चत्वारि । तत्र ‘इन’ इति एतत् सनित ऐश्वर्येण वा । सनितमनेन-ऐश्वर्य- मितिवा ॥ ५ ॥