निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २२५ ) ६ अध्याय षष्ठाध्याय के निघण्टुस्थ कुछ प्रासङ्गिक शब्द । शब्द अर्थ प्रथमः पादः । शुचिः शोचतेर्ज्वलतिकर्मणः। अयमपि इतरः शुचिःएत- स्मादेव निषिक्तमस्मात्पापमिति नैरुक्ताः।(खं०१) मुष्टिः मोचनाद्वा मोषणाद्वा मोहनाद्वा । ( खं० २ ) रोदसी द्यावापृथिव्यौ । विरोधनात् । रोधः कूलम् । निरुणाद्धिस्रोतः । कूलम् रुजते विपरीतात् । लोष्टः अविपर्ययेण । अपारे दूरपारे । बलः वृणोतेः । ( खं० ३ ) व्रजः व्रजति-अन्तरिक्षे । गोः माध्यमिकाया वाचः । सुगान् सुगमनान्पथः निरजे निरजनाय । ( निर्गमनाय ) । वाशीः आपोवावहनाद्वाघोषाद्वावदनात् । पुरुहूतम् बहुभिः आहूतम् । धनन्तीः धनतिर्गतिकर्मा । वद्वह उदर । मूलम् मोचनाद्वा मोषणाद्वामोहनाद्वा । ( खं०४ ) अग्रम् आगतं भवति आकियतोदेशात् । सललूकम् संलुब्धं भवति पापकमितिनैरुक्ताः सरूकं वा- स्यात् । सरतेरभ्यस्तात् । तपुषिः तपतेः । २६