निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त। ६६

'अह' इति च, 'ह' इति च, विनिग्रहार्थीयौ । पूर्वेण संप्रयुज्येते । 'अयमहेदं करोतु,' 'अयसिदम्' । 'इदं ह करिष्यति, इदं न करिष्यति, इति । अथापि 'उकार' एतस्मिन्नेवार्थे। उत्तरेण । 'मृषा इमे वदन्ति, 'सत्यमु ते वदन्ति, इति । अथापि पद-पूरणः । 'इदमु' 'तदु' । 'हि' इत्येषः अनेक-कर्मा । 'इदं हि करिष्यति'—इति हेत्वपदेशे । 'कथं हि करिष्यति' इति अनुपृष्टे । 'कथं हि व्याकरिष्यति' इति असूयायाम् । 'किल' इति विद्या-प्रकर्षे । 'एवं किल' इति । अथापि 'न' 'ननु' इत्येताभ्यां संप्रयुज्यते । अनुपृष्टे—'न किल एवम्' । 'ननु किल एवम्' 'मा' इति प्रतिषेधे । 'मा कार्षीः ।' 'मा- हार्षीः'—इति च । 'खलुक्त्वा' । 'खलुकृतम्' । अथापि पदपूरणे । 'एवं खलु तद् बभूव' इति । 'शश्वत्' इति विचिकित्सार्थीयो भाषायाम् । 'शश्वदेवम्' इति अनुपृष्टे । 'एवं शश्वत्, इति अस्वयं पृष्टे । 'नूनम्' इति विचिकित्सार्थीयो भाषायाम् । उभयमन्वध्यायम् । विचिकित्सार्थी यश्च पदपूरणश्च । 'अगस्त्य इन्द्राय हविर्निरूप्य