पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

XIII.28 XIII. SITUATION OF THE EARTH 255 तस्मादेव स्थानाद् द्व्यशीतियुक्तां चतुश्शतीं साग्राम् । (नोदयमुपयान्त्यलिमृघटचापधराः) कदाचिदपि ॥ २४ ॥ षडशीतिं पञ्चशतीं त्र्यंशोनं योजनं च तत एव । गत्वान्त्यं चक्रार्धं नोदेत्याद्यं न यात्यस्तम् ॥ २५ ॥ लङ्कास्था भूलग्नां नभसो मध्यस्थितां च मेरुगताः । ध्रुवतारामीक्षन्ते तदन्तरालेऽन्तरोपगताः ॥ २६ ॥ 24. At latitudes north of Ujjain greater than 482 yojanas and a fraction Vṛścika, Dhanus, Makara and Kumbha signs will never be visible. Note. These four signs have a declination greater than 11° 44' south. Therefore latitudes 90° – 11° 44' = 78° 16' North and more cannot see these signs, since their zenith distance is greater than 90°. 78° 16' is 54° 16' north or Ujjain = 54° 16' × 8 8/9 = 482 10/27 yojanas. 25. 586 2/3 yojanas north of Ujjain, i.e. at the North pole, the second half of the ecliptic, i.e. the signs Tulā to Mīna, cannot be seen. Note. Being situated south of the celestial equator, the zenith distance of these signs from the North pole is greater than 90°, and therefore they are not visible at the North pole. The distance of the North pole from Ujjain is 90° – 24° = 66° = 586 2/3 yojanas. 26. People on the equator see the North polar star on the horizon. At the North pole, people observe it at the zenith. In between, people observe it at attitudes 0° to 90°. Note. As the north latitude increases, so the latitude of the Pole star increases equally. This fact is mentioned elsewhere also. सकृदुदितः षण्मासान् दृश्योऽर्को मेरुपृष्ठसंस्थानाम् । मेषादिषु षट्सु चरन् परतो दृश्यः स दैत्यानाम् ॥ २७ ॥ मेषस्तेषां नित्यं लग्नं त्र्यंशश्च भूमिपुत्रस्य । त्रिंशद्भागनवांशद्वादशभागाश्च तस्यैव ॥ २८ ॥ 24a. A. स्थाना B. ०द्यशीति c. A1. गत्वाच्य; B1.3. गत्वात्यं; B2. गवान्त्यं b. A. ०शतीं सांग्रं; B1.3. शतीत्यागाम्; B3. ०शतीसागां; B. चक्रार्त्तं D. ०शतीं त्याग्य d. A. नोत्पादं न यातस्तं; B. नोसाधं (B2. त्यार्धं) न c. A. नोदयमदयांत्यलि०; B. नोदयसु (B2. मु) यात्यस्तं दयां सलि०; 26a. A.B. भूलग्ना C.D. नोदयमिह यान्त्यलि; U. दृष्टिपथं नो यान्त्यलि b. B. नमसो A. मध्यां स्थि; B. मध्या ये (B2. य) मे० d. B1.3. घर्टचाप U. om अपि A.B. मेरुगता 25a. A. षडशीतां; B1.3. षडशीतीं and d. B1. तदन्तले; B3. तदन्त-ले A.B1.2. रेपगताः; B2. षडशतीं in place of पञ्चशतीं B3. रेपगता