पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

XIV.10 XIV. ASTRONOMICAL INSTRUMENTS 267 The degrees of the equator multiplied by 10 are obviously vinâḍîs. The vināḍīs of the right ascensions of the signs could also have been defined with the help of Fig.

1. Let the arc WP (in Fig. 1) be equal to 30° (i.e., the tropical longitude of the end-point of the final sign Aries), OQ, the perpendicular dropped from P on OW intersecting the circle drawn with radious Rcos δ₁, at R, and ORT, the line drawn from O through R. Then the number of degrees in the arc WT, multiplied by 10, are the vināḍīs of the right ascension of the first sign Aries. The vināḍī-s of the right ascensions of the second and third signs may also be defined similarly. यन्त्राणि शङ्कुः [रविक्रान्तिः] माध्यन्दिनीसमेता नाड्यर्थे सा तया हीना ॥ ५ ॥ (शङ्कग्रयातसूत्राद् विषुवान्तरे या क्रान्तिरुक्ता सा) ॥ ८ ॥ ASTRONOMICAL INSTRUMENTS Gnomon The Sun’s declination defined by means of the moving gnomon and the armillary sphere.
2. Whatever be the position of the (moving) gnomon in the path described by it (lit. in the shadow), whether at midday, or when towards the east or elsewhere, the angular distance between the equator (viṣuvat) and the thread that proceeds from the centre and passes through the vertex of the gnomon is called the (Sun’s) declination. [मध्याह्नच्छायातः अक्षांशः] विन्यस्योदक् छायां छायाग्राच्छङ्कुरपरतः (पात्यः) | तत्कर्णसमं मध्यात् प्रसारयेत् सूत्रमापरिधेः ॥९ || तद्विषुवान्तरमक्षोऽतोऽक्षाच्चैवं प्रकल्पयेच्छायाम् | 8a. A. मध्यानां प्रांतथा; B. मध्यान्त्यां धातपा; c. A. यातंत्सूत्रा; B. यातत्सूत्राः C. [खग्रान्तं सूत्रं] C. [मध्ये विन्यस्य] तथा d. A.B. विषुवान्तरयाश्च्व; C. विषुवान्तरभांशका उदिताः b. A.B. छायायामन्य (B. ख) तो; C. छायाऽभावे A. कांद्गदिता:; B. कान्दिः दिताः (B2. ॰कान्द्रिदिनाः) स्वतो गते D. विषुवान्तरं यश्च कांक्षितम् A.B. गते ततः शं B. शकौ; D. शङ्कौ