पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

XIV.14 XIV. ASTRONOMICAL INSTRUMENTS 269 यष्टिः [स्फुटतिथिः] छेद्यार्धयष्टिवेधादर्कैनूद्धोरन्तरांशकार्काशः । स्फुटनष्टतिथिज्ज्ञेया तस्मात्कार्या तथा चान्या ॥ १२ ॥ V-Shaped Yaṣṭi True tithi 12. One-twelfth of the degrees intervening between the Sun and Moon observed by means of a (V-shaped) Yaṣṭi of length equal to the semi-diameter of the level circle (with one arm pointed towards the Sun and the other towards the Moon) is to be known as the true tithi which being destroyed is to be known. From that (true tithi) one may derive another. Similar rules are found to occur in Lalla's Gola (VIII 42-43) and Śrīpati's Siddhānta-śekhara (XIX 26). [चन्द्रांशः] दत्त्वांशकेषु तेष्वेव भास्करं छेद्यकेन विज्ञातम् । स भवति तस्मिन् काले निशाकरश्छेद्यकेनैव ॥ १३ ॥ Moons longitude 13. When the Sun's longitude, obtained graphically, (vide above. vv, 10 c-d-11) is added to those degrees (intervening between the Moon and the Sun), the result is the Moon's longitude for that time. This is how the Moon's longitude is obtained graphically. [शङ्कुच्छायातः दिगानयनम्] नाभ्याः शङ्कुच्छायाग्रमङ्कयेत् त्रिस्ततो लिखेन्मत्स्यौ । तन्मत्स्यवदननिःसृतसूत्रद्वयपातमध्येन ॥ १४ ॥ 12a. A. छेद्यर्ध; B. छेद्यद्य; C. केन्द्रार्ध 13a. A. ॰केषु; B1.2. read: द चंशकेषु (B2. अंशकेषु) b B. दकेद्वोरंत्वशशवतकाशिः । B3. दचंशकेषु c. A. तिथिशेया b. B. भास्करछेद्यकेन d. A2. चान्पा c. A.B1. भवति हि तस्मिन् d. A. ॰करात् छिद्यं; B. ॰कर—य (B2.3. ध) केनैव