भारतकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 151, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 151

( १३६ ) पञ्चतन्त्रम् । नाभक्ष्यं भक्षयेत्प्राज्ञः प्राणैः कण्ठगतैरपि । विशेषात्तदपि स्तोकं लोकद्वयविनाशकम् ॥ ३१९ ॥ बुद्धिमान् कंठमें प्राण आनेपरभी अभक्ष्यको न खाय उसमे भी विशेषकर लघु होनेसे दोनों लोक नष्ट होतेहैं ॥ ३१९ ॥ तद्दर्शितं त्वया आत्मनः कौलीन्यम्, अथवा साधु चेद- मुच्यते- सो तुमने अपनी कुलीनता दिखलादी, अथवा अच्छा कहाह- एतदर्थं कुलीनानां नृपाः कुर्वन्ति संग्रहम् । आदिमध्यावसानेषु न ते गच्छन्ति विक्रियाम् ॥ ३२० ॥" इसीकारण अच्छे कुलवानोंको राजा संग्रह करतेहैं जो आदि, मध्य, अन्तमें कभी विकारको प्राप्त नहीं होतेहैं ॥ ३२० ॥ " तदपसर अग्रतो येनाहं स्वामिनं विज्ञापयामि"। तथा- नुष्ठिते द्वीपी प्रणम्य मदोत्कटमाह,-"स्वामिन् ! क्रियताम् अद्य मम प्राणैः प्राणयात्रा, दीयतामक्षयोवासः स्वर्गे, मम विस्तार्यतां क्षितितले प्रभूततरं यशः तन्नात्र विकल्पः कार्य्यः । उक्तञ्च- सो आगेसे हटो जिससे मै स्वामीसे कहू" ऐसा होनेपर गेड़ा प्रणामकर मदो- त्कटसे बोला,-"स्वामिन् ! आज मेरे प्राणोसे अपना निर्वाह करो मुझे स्वर्गमें अक्षय निवासदो पृथ्वीमें मेरा अत्यन्त यश विस्तार करो, उसमें विकल्पकरना नहीं चाहिये । कहाहै कि- मृतानां स्वामिनः कार्य्ये भृत्यानामनुवर्त्तिनाम् । भवेत्स्वर्गेऽक्षयो वासः कीर्त्तिश्च धरणीतले ॥ ३२१ ॥" जो अनुकूल भृत्य स्वामीके निमित्त प्राण त्यागन करते हैं उनका स्वर्गमें अक्षयवास और पृथ्वीमें कीर्त्ति होतीहै ॥ ३२१ ॥" तच्छ्रुत्वा क्रथनकश्चिन्तयामास,। "एतैः तावत्सर्वैरपि शो- भनानि वाक्यानि प्रोक्तानि, न च एकोऽपि स्वामिना विना- शितः, तदहमपि प्राप्तकालं विज्ञापयामि, येन मम वचनमेते योऽपि समर्थयन्ति" । इति निश्चित्य प्रोवाच,-"भोः !